ECLI:NL:CBB:2026:475

Procesverloop in beroep

Inleiding

Zeezoogdierenpark het Dolfinarium heeft sinds 2003 een vergunning om een dierentuin te exploiteren (dierentuinvergunning). In deze dierentuinvergunning staan onder meer voorschriften over dierpresentaties (voorstellingen) en educatie in het Dolfinarium.

Tijdens een controle door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) op 1 mei 2024 heeft een inspecteur van de NVWA meegedaan aan het educatieve programma van het Dolfinarium. De inspecteur heeft zijn bevindingen neergelegd in het rapport van bevindingen van 14 mei 2024. Aan de hand van het rapport van bevindingen heeft de staatssecretaris geconcludeerd dat het Dolfinarium tijdens het onderdeel van het educatieve programma dat wordt aangeduid als ‘In het water bij de dolfijnen’, met behulp van commando’s en beloningen ervoor zorgt dat een dolfijn op een bezoeker afkomt, zodat deze bezoeker de dolfijn kan aanraken en met deze dolfijn op de foto kan. Volgens de staatssecretaris heeft het Dolfinarium daarmee het voorschrift zoals neergelegd in artikel 2.2, onder h, sub ii, van de dierentuinvergunning overtreden.

Het voorgaande was voor de staatssecretaris aanleiding om met het besluit van 23 september 2024 (dwangsombesluit) een last onder dwangsom aan het Dolfinarium op te leggen. In het dwangsombesluit heeft de staatssecretaris het Dolfinarium opgedragen om er binnen twee weken voor te zorgen dat de interactie van het dier met de bezoekers tijdens het aanvullende educatieve programma op eigen initiatief van het dier plaatsvindt en dat het Dolfinarium hiertoe geen commando's meer geeft, zodat het programma wordt vastgelegd op basis van vrijwillige publieksinteracties waar geen commando aan is voorafgegaan. Het geven van commando’s om bij de instructeur te komen om de bezoeker de dolfijn aan te laten raken is in strijd met voorschrift 2.2, onder h, sub ii, van de dierentuinvergunning, waarin uitdrukkelijk wordt vermeld dat de dieren zelf op de bezoekers en de interactie afkomen. Het Dolfinarium verbeurt een dwangsom van € 5.000,- per geconstateerde overtreding, tot een maximum van € 15.000,-. Aan de last onder dwangsom is een looptijd van één jaar verbonden.

Met het bestreden besluit heeft de staatssecretaris het bezwaar van het Dolfinarium ongegrond verklaard. Het Dolfinarium is het niet eens met het bestreden besluit en heeft beroep ingesteld.

Juridisch kader

Het toepasselijke juridische kader is opgenomen in een bijlage bij deze uitspraak.

Beoordeling van het beroep

Het College oordeelt ambtshalve dat het Dolfinarium belang heeft bij beoordeling van het beroep. De staatssecretaris heeft een looptijd van één jaar aan de last onder dwangsom verbonden. Hoewel inmiddels meer dan een jaar is verstreken na het dwangsombesluit en er geen dwangsommen zijn ingevorderd, kan een inhoudelijk oordeel over het bestreden besluit van belang zijn voor het Dolfinarium. Het Dolfinarium heeft tijdens de zitting verklaard dat de werkwijze bij het programmaonderdeel ‘In het water bij de dolfijnen’ naar aanleiding van het dwangsombesluit is aangepast en de wens geuit om deze aanpassing ongedaan te maken. Het Dolfinarium heeft om die reden nog steeds belang bij beoordeling van het beroep.

Overtreding van het voorschrift uit artikel 2.2 onder h, sub ii, van de dierentuinvergunning

Het College is van oordeel dat de staatssecretaris terecht heeft geconcludeerd dat het Dolfinarium het voorschrift uit artikel 2.2, onder h, sub ii, van de dierentuinvergunning heeft overtreden. De staatssecretaris was bevoegd om een last onder dwangsom op te leggen. Het College is als volgt tot dit oordeel gekomen.

In het voorschrift uit artikel 2.2, onder h, sub ii, van de dierentuinvergunning is het volgende bepaald. Als onderdeel van een aanvullend educatief programma is het mogelijk voor een zeer beperkt aantal bezoekers in een waadbroek in het water te staan en de dieren aan te raken. Een hek zorgt voor een veilige afscheiding tussen bezoeker en dier. Het gaat om dieren die zelf op de bezoekers en de interactie af komen. Bezoekers worden begeleid door een medewerker die veiligheid, hygiëne en andere randvoorwaarden waarborgt. De houder mag dit programma vastleggen voor de deelnemers.

In het rapport van bevindingen is over dit onderdeel van het educatieve programma en het fotomoment, voor zover relevant, het volgende neergelegd.

“Tijdens het educatieve programma in het water zag ik onder ander het volgende:

• Dat er drie keer op de rand van het waterbassin werd geklopt door instructeur [naam 2] en zijn

collega [naam 3] , en dat dit synchroon gebeurde. In totaal zag ik dit negen keer gebeuren

tijdens de sessie in het water bij de dolfijnen (zie foto 8 en 9);

• Dat de dieren beloond werden door middel van vis;

• Dat hij mij begeleidde om de dolfijn te aaien;

(…)

Tijdens een fotomoment zag en hoorde ik de volgende handelingen:

• Ik werd voorgesteld aan een fotograaf, gekleed in bedrijfskleding van het Dolfinarium;

• Er werd met een platte hand driemaal op de rand geslagen (vergelijkbare handeling als te

zien op foto 8 en 9), daarop zag ik de dolfijnen naar instructeur [naam 2] zwemmen;

• Een wijzend handgebaar van instructeur [naam 2] (zie foto 10), daarop zag ik twee van de drie

dolfijnen zich verplaatsen naar de collega instructeur;

• Ik zag dat er gewezen werd naar één dolfijn, deze bleef daarop bij instructeur [naam 2] :

• Ik zag dat de dolfijn die bij instructeur [naam 2] bleef, drie vissen te eten kreeg, gegeven door

instructeur [naam 2] (zie foto 11);

• Ik zag dat instructeur [naam 2] met een open platte hand wees naar de dolfijn (zie foto 12),

daarop zag ik dat de dolfijn met zijn snuit deze hand aanraakte;

• Ik zag dat instructeur [naam 2] met beide handen de onderkant van de dolfijn aanraakte (zie

foto 13). Ik hoorde daarop dat dit de manier is waarop er een foto gemaakt zal worden;

• Ik hoorde instructeur [naam 2] vervolgens zeggen dat ik een paar passen naar voren kan

zetten en mijn handen net zoals hem kon houden, tegen de dolfijn aan (zie foto 14). Daarop

is foto 15 gemaakt door de fotograaf van het Dolfinarium;

• Ik hoorde na de foto dat ik een stapje achteruit kon zetten en ik hoorde het fluitje van

instructeur [naam 2] (zie foto 16);

• Ik zag daarna dat instructeur [naam 2] de dolfijn vis voerde;

• Ik zag instructeur [naam 2] daarna een beëindigend handgebaar naar de dolfijn maken, zie foto

17, ik zag de dolfijn daarop rustig wegzwemmen.”

Het Dolfinarium heeft deze bevindingen niet betwist. Partijen verschillen van mening over de vraag of het voorschrift uit artikel 2.2, onder h, sub ii, van de dierentuinvergunning toestaat dat dolfijnen het commando krijgen om naar de bezoeker toe te komen, zodat de bezoeker de dolfijn kan aanraken en met hem op de foto kan. Volgens het Dolfinarium volgt uit het voorschrift niet dat dat niet is toegestaan, zodat de staatssecretaris geen last onder dwangsom mocht opleggen.

Zoals uit artikel 2.2, onder h, sub ii, van de dierentuinvergunning duidelijk is, gaat het daarin om een mogelijkheid voor een zeer beperkt aantal bezoekers om onder specifieke voorwaarden in het water te staan en de dieren aan te raken. Het College is van oordeel dat uit de formulering van het voorschrift blijkt dat het hier gaat om een uitzondering, waarbij aan de interactie met bezoekers strikte voorwaarden zijn verbonden. Alleen dieren die zelf op de interactie (het aaien) afkomen, mogen worden aangeraakt. Het Dolfinarium interpreteert het voorschrift veel ruimer en is van mening dat het voorschrift toestaat dat aan het aanraken van de dolfijnen een commando voorafgaat en dat bij opvolging een beloning wordt gegeven. Naar het oordeel van het College is er, gelet op de strikte formulering van het voorschrift, geen plaats voor deze ruime interpretatie van het Dolfinarium. Het met instemming van de staatssecretaris opgestelde Algemeen protocol dierpresentaties, waarin het Dolfinarium invulling heeft gegeven aan de vergunningvoorschriften, staat weliswaar toe dat bezoekers een gedraging aan een dolfijn vragen en de dolfijn daarvoor belonen, maar daaruit volgt niet dat het is toegestaan om een dolfijn tijdens het aanvullende educatieve programma het commando te geven om te komen om hem te kunnen aaien.

Het College volgt het Dolfinarium ook niet in zijn standpunt dat het voorschrift niet voldoende duidelijk maakt wanneer sprake is van een verboden interactie. Er is daarom geen sprake van strijd met het lex certa-beginsel. Anders dan het Dolfinarium stelt, is de opdracht in het dwangsombesluit eveneens duidelijk. In het dwangsombesluit staat, in lijn met het voorschrift, dat het Dolfinarium de interactie van het dier met de bezoekers op eigen initiatief van het dier moet laten plaatsvinden en dat het Dolfinarium daartoe geen commando’s meer geeft.

Gelet op het voorgaande heeft het Dolfinarium het voorschrift uit artikel 2.2, onder h, sub ii, van de dierentuinvergunning overtreden en was de staatssecretaris bevoegd een last onder dwangsom op te leggen. Uit het rapport van bevindingen blijkt namelijk dat de inspecteur tijdens de inspectie op 1 mei 2024 een dolfijn, die niet zelf op die interactie is afgekomen, heeft geaaid en aangeraakt. Voorafgaand aan het aaien en aanraken heeft de dolfijn van de verzorger commando’s gekregen om ervoor te zorgen dat de dolfijn kon worden geaaid en aangeraakt. De dolfijn kwam dus niet zelf op de bezoekers en de interactie af. Hij deed dit naar aanleiding van commando’s die de interactie mogelijk maakten.

Slotsom

Het College zal het beroep ongegrond verklaren. De staatssecretaris hoeft geen proceskosten te vergoeden.

Beslissing

Bijlage