ECLI:NL:CBB:2026:498

Procesverloop in beroep

Inleiding

Jiamei is een bedrijf dat onder meer bonsai importeert uit China en Japan.

Na bedrijfsbezoeken door Naktuinbouw en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en na nader onderzoek door de NVWA van genomen monsters, is vastgesteld dat op het bedrijf van Jiamei een partij Ficus microcarpa en een partij Sageretia theezans besmet waren met het EU-quarantaineorganisme Meloidogyne enterolobii (wortelknobbelaaltje).

Op basis van deze resultaten heeft de minister met een besluit van 31 maart 2023 de bemonsterde partij Ficus microcarpa besmet verklaard en de partij planten die via de bevloeiingsmatten op hetzelfde watergeefsysteem zijn aangesloten als de besmette partij, als waarschijnlijk besmet verklaard. De minister heeft aan Jiamei maatregelen opgelegd en bepaald dat de besmet verklaarde partij en de waarschijnlijk besmette partijen en materialen vernietigd moeten worden of, indien mogelijk, behandeld. Voordat Jiamei zou overgaan tot vernietiging moest zij een plan van aanpak indienen.

Met een besluit van 6 april 2023 heeft de minister de bemonsterde partij Sageretia theezans besmet verklaard en alle partijen met wortels die zijn aangesloten op hetzelfde watergeefsysteem als waarschijnlijk besmet verklaard. Daarmee zijn alle partijen op het bedrijf van Jiamei als besmet of als waarschijnlijk besmet aangemerkt. De minister heeft Jiamei opgedragen de eerder bij besluit van 31 maart 2023 opgelegde maatregelen uit te voeren voor alle partijen planten met wortels die op het bedrijf aanwezig zijn.

Met het besluit van 28 april 2023 heeft de minister het plan van aanpak van Jiamei, dat erop neerkomt dat de besmette en de waarschijnlijk besmette partijen worden vernietigd, goedgekeurd. De minister heeft met hetzelfde besluit Jiamei aangezegd dat het – onder voorwaarden – is toegestaan om planten van waarschijnlijk besmette partijen voor een periode van 10 weken in quarantaine te plaatsen. Hierna zou mogelijk vrijgave kunnen volgen. Jiamei had de betreffende partijen planten ten tijde van het besluit echter al grotendeels vernietigd en afgevoerd.

Met de beslissing op bezwaar van 6 oktober 2023 heeft de minister de door Jiamei tegen de besluiten van 31 maart 2023 en 6 april 2023 gemaakte bezwaren ongegrond verklaard. Tegen de beslissing op bezwaar heeft Jiamei geen beroep ingesteld.

Met de brief van 18 maart 2024 heeft Jiamei de minister verzocht om nadeelcompensatie voor de schade die zij heeft geleden als gevolg van de vernietiging van alle partijen planten, inclusief de waarschijnlijk besmette partijen, tot een bedrag van € 629.600,24

Met het besluit van 26 april 2024 heeft de minister het verzoek om nadeelcompensatie afgewezen. Hij wijst erop dat de besluiten van 31 maart 2023 en 6 april 2023 in rechte vaststaan. Daarmee zijn de besluiten rechtmatig en de opgelegde maatregelen proportioneel. Volgens de minister is sprake van voorzienbare schade die niet uitkomt boven het normaal maatschappelijk risico. Ook is geen sprake van onevenredige schade.

Met het bestreden besluit heeft de minister het bezwaar van Jiamei ongegrond verklaard. De minister heeft hieraan het volgende ten grondslag gelegd. De door Jiamei geleden schade komt niet uit boven het normaal maatschappelijke risico. Als professioneel marktdeelnemer op het gebied van import en groothandel in planten behoort het tot het normale ondernemersrisico dat planten organismen kunnen bevatten die schadelijk zijn voor de plantgezondheid en waarvoor maatregelen getroffen dienen te worden die (financiële) schade met zich kunnen meebrengen. Doordat het wortelknobbelaaltje met ingang van 11 april 2022 als EU-quarantaineorganisme is aangemerkt, was het al vanaf dat moment voor Jiamei – en voor alle vergelijkbare marktdeelnemers – voorzienbaar dat er maatregelen getroffen zouden gaan worden ter uitroeiing en ter voorkoming van verspreiding van dit organisme. Jiamei is volgens de minister niet onevenredig zwaar getroffen in vergelijking met vergelijkbare bedrijven.

Beoordeling van het beroep

2 Aan de orde is de vraag of de minister het verzoek tot nadeelcompensatie terecht heeft afgewezen. Het College beantwoordt deze vraag bevestigend en licht dit hieronder toe.

3 Het College stelt voorop dat de gestelde schadeoorzaak dateert van voor 1 januari 2024, dus van voor de inwerkingtreding van titel 4.5 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) over nadeelcompensatie. De aanspraak op nadeelcompensatie moet daarom worden beoordeeld op basis van artikel 32b van de Plantgezondheidswet. Op grond van deze bepaling is de minister bevoegd om een tegemoetkoming te verlenen in geleden schade als gevolg van het toepassen van fytosanitaire maatregelen, indien die schade onevenredig zwaar op een of meer personen zou drukken. De daarbij aan te leggen maatstaf verschilt overigens niet wezenlijk van die, neergelegd in artikel 4:126 van de Awb. Dit betekent dat de door Jiamei gestelde schade - voor zover voortvloeiend uit rechtmatig overheidshandelen - slechts voor vergoeding in aanmerking komt, als deze uitgaat boven het normale maatschappelijke risico en deze haar in vergelijking met anderen onevenredig zwaar treft. Tot het normale maatschappelijke risico behoort ook het normale bedrijfsrisico van een ondernemer.

4 Niet in geschil is dat de besluiten van 31 maart 2023 en 6 april 2023 in rechte vaststaan. Daarmee staat de rechtmatigheid van die aangezegde maatregelen vast.

5 Uit de rechtspraak van het College over artikel 4 van de Plantenziektenwet, de voorloper van artikel 32b van de Plantgezondheidswet volgt dat het in beginsel tot het normale bedrijfsrisico van een professionele teler zoals Jiamei behoort dat een bedrijf schade kan lijden door maatregelen ter bestrijding van schadelijke organismen (zie bijvoorbeeld de uitspraak van 24 juli 2013 (ECLI:NL:CBB:2013:84)). Daar komt in dit geval bij dat de besmetting met het wortelknobbelaaltje voorzienbaar was. De minister heeft erop gewezen dat de NVWA ondernemers binnen de sierteeltbranche actief heeft geïnformeerd over de quarantainestatus van het wortelknobbelaaltje en over de schadelijkheid ervan. De door Jiamei gestelde omstandigheid dat de NVWA de ondernemers in laat stadium heeft geïnformeerd over de te nemen maatregelen, maakt niet dat geen sprake meer is van een normaal bedrijfsrisico. Naar het oordeel van het College behoort het tot de bedrijfsvoering van een professionele marktdeelnemer om zelf (voorzorgs)maatregelen te nemen. Bovendien blijkt uit de nieuwsberichten van de NVWA waar de minister op heeft gewezen, dat er wél adviezen zijn gegeven om besmetting te voorkomen, zoals het vragen van garanties aan de leverancier, het controleren van de wortels en het gescheiden houden van partijen.

6 De beroepsgrond van Jiamei dat zij onevenredig zwaar is getroffen in vergelijking met vergelijkbare bedrijven in de Europese Unie, slaagt ook niet. Ook als sprake zou zijn van een schade die het normale bedrijfsrisico te boven gaat, geldt dat Jiamei zijn stelling dat zij onevenredig is geraakt in vergelijking met andere ondernemingen op geen enkele wijze heeft geconcretiseerd of onderbouwd. Het College laat bovendien nog daar of de omstandigheid dat in andere EU-lidstaten minder streng wordt gecontroleerd op of opgetreden tegen de aanwezigheid van EU-quarantaineorganismen, de conclusie kan rechtvaardigen dat Jiamei door de opgelegde maatregelen onevenredig zwaar is getroffen.

7 Voor zover Jiamei in beroep heeft willen betogen dat de minister ook had kunnen kiezen voor een lichtere maatregel dan het laten vernietigen van alle waarschijnlijk besmette partijen, zoals het in quarantaine plaatsen van die partijen zoals dat op een later tijdstip wel mogelijk was, volgt het College dit betoog niet. Zoals onder 5 al is overwogen, staat de rechtmatigheid van de aangezegde maatregelen - de verplichting om de betreffende partijen besmette en waarschijnlijk besmette planten te vernietigen -, en daarmee ook de proportionaliteit van die maatregelen, in rechte vast.

8 Het College zal het beroep ongegrond verklaren.

9 De minister hoeft geen proceskosten te vergoeden.

Beslissing