ECLI:NL:HR:2019:575, Hoge Raad, 12-04-2019, 18/04652

1. Het geding in feitelijke instanties

Voor het verloop van het geding in feitelijke instanties verwijst de Hoge Raad naar:

a. de beschikkingen in de zaak C/08/209553 / JE RK 17-1878 van de rechtbank Overijssel van 6 december 2017 en 14 februari 2018;

b. de beschikking in de zaak 200.236.876 van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van 2 augustus 2018.

De beschikking van het hof is aan deze beschikking gehecht.

2. Het geding in cassatie

3. Beoordeling van het middel

In cassatie kan van het volgende worden uitgegaan.

(i) Uit de inmiddels verbroken relatie van de moeder en de vader zijn twee dochters geboren (hierna gezamenlijk: de kinderen). De oudste dochter is geboren in [geboortemaand] 2014, de jongste in [geboortemaand] 2016.

(ii) De moeder en de vader zijn gezamenlijk belast met het gezag over de kinderen.

(iii) De kinderen zijn onder toezicht gesteld van een gecertificeerde instelling (hierna: de GI) en uit huis geplaatst.

De GI heeft in deze procedure verzocht om verlenging van de ondertoezichtstelling en van de machtiging tot uithuisplaatsing van de kinderen. Zij heeft de resultaten in het geding gebracht van een bij de moeder afgenomen persoonlijkheidsonderzoek en heeft zich op het standpunt gesteld dat het perspectief van de kinderen binnen de pleeggezinnen ligt. De kinderrechter heeft overwogen dat een terugplaatsing van de kinderen bij de moeder niet mogelijk is en heeft de verzoeken van de GI toegewezen.

De moeder heeft hoger beroep ingesteld en heeft onder meer verzocht een nader onderzoek door een deskundige te gelasten op de voet van art. 810a lid 2 Rv. De GI heeft onder verwijzing naar het hiervoor in 3.2.1 genoemde persoonlijkheidsonderzoek aangevoerd dat verder onderzoek niet noodzakelijk is. Het hof heeft het verzoek van de moeder afgewezen en de beslissing van de kinderrechter bekrachtigd. Het heeft daartoe, voor zover in cassatie van belang, het volgende overwogen:

“5.5 Het hof acht zich op grond van de stukken en het besprokene ter mondelinge behandeling voldoende voorgelicht om een beslissing te kunnen nemen, zodat geen noodzaak bestaat om een nader onderzoek te gelasten.”

Het middel klaagt over de afwijzing van het verzoek van de moeder om een deskundigenonderzoek te gelasten op de voet van art. 810a lid 2 Rv. Volgens het middel heeft het hof (in rov. 5.5) miskend dat een dergelijk verzoek niet kan worden afgewezen op de grond dat de rechter zich voldoende voorgelicht acht.

Art. 810a lid 2 Rv bepaalt, voor zover thans van belang, dat in zaken betreffende de ondertoezichtstelling van minderjarigen de rechter op verzoek van een ouder en na overleg met die ouder een deskundige benoemt, mits dat mede tot beslissing van de zaak kan leiden en het belang van het kind zich daartegen niet verzet.

Met het recht op contra-expertise van art. 810a lid 2 Rv is beoogd te bevorderen dat ouders van een minderjarige een standpunt van de Raad voor de Kinderbescherming in een zaak over een maatregel van jeugdbescherming die wezenlijk ingrijpt in de persoonlijke levenssfeer en het familie- en gezinsleven, desgewenst gemotiveerd kunnen weerspreken (HR 5 september 2014, ECLI:NL:HR:2014:2632, rov. 3.3.2). Deze ratio geldt ook als het gaat om een standpunt van een gecertificeerde instelling.

Art. 810a lid 2 Rv spreekt weliswaar van “zaken betreffende de ondertoezichtstelling van minderjarigen”, maar aangenomen moet worden dat daaronder ook vallen zaken als de onderhavige, waarin het gaat om de uithuisplaatsing van minderjarigen. In dit verband is van belang dat het wettelijk stelsel inhoudt dat een uithuisplaatsing slechts mogelijk is in het kader van een ondertoezichtstelling (art. 1:265b lid 1 BW). De hiervoor genoemde ratio vanart. 810a lid 2 Rv speelt bij uithuisplaatsingen een nog grotere rol dan bij de enkele ondertoezichtstelling, omdat een uithuisplaatsing als maatregel van kinderbescherming dieper ingrijpt in de persoonlijke levenssfeer en het familie- en gezinsleven dan de enkele ondertoezichtstelling.

In de hiervoor in 3.3.3 genoemde beschikking heeft de Hoge Raad onder meer overwogen:

“3.3.3 Een voldoende concreet en terzake dienend verzoek tot toepassing van art. 810a lid 2 Rv, dat feiten en omstandigheden bevat die zich lenen voor een onderzoek door een deskundige, zal in beginsel moeten worden toegewezen indien de rechter geen feiten of omstandigheden aanwezig oordeelt op grond waarvan moet worden aangenomen dat toewijzing van het verzoek strijdig is met het belang van het kind.

Voor zover het hof heeft geoordeeld dat het zich op grond van de stukken en het verhandelde ter zitting voldoende voorgelicht acht om een beslissing te nemen, respectievelijk dat de kwaliteit en de wijze van totstandkoming van het raadsrapport geen aanleiding geven tot een nader onderzoek, heeft het miskend dat noch het een noch het ander de afwijzing van een verzoek op de voet van art. 810a lid 2 Rv rechtvaardigt.”

Uit het hiervoor in 3.3.3 en 3.3.4 overwogene volgt dat het hof had moeten onderzoeken of het op art. 810a lid 2 Rv gebaseerde verzoek van de moeder voldoende concreet en ter zake dienend was, en zo ja, of het belang van de kinderen zich tegen toewijzing van het verzoek verzette. Nu uit de overwegingen van het hof niet blijkt dat het hof dit onderzoek heeft verricht en het hof bij de afwijzing van het verzoek heeft volstaan met de overweging dat het zich “voldoende voorgelicht” achtte, geeft het oordeel van het hof blijk van een onjuiste rechtsopvatting. Het middel is dus gegrond.

4. Beslissing