ECLI:NL:PHR:2013:1780, Parket bij de Hoge Raad, 10-12-2013, 12/02982

De getuige [getuige 7] heeft bij de politie verklaard dat de bestuurder van de auto (het hof begrijpt: verdachte) in de auto als eerste een vuurwapen pakte. Verdachte zou dit wapen vervolgens op [getuige 7] en [betrokkene 1] hebben gericht. Volgens de getuige had [betrokkene 1] geen wapen bij zich. Bij de rechter-commissaris is de getuige bij deze verklaring gebleven.

[medeverdachte] en verdachte hebben verklaard dat [betrokkene 1] wel een wapen bij zich had en dat hij als eerste een wapen trok. In zoverre staat de verklaring van de getuige dus lijnrecht tegenover die van [medeverdachte] en verdachte. Het hof heeft op zichzelf geen reden om te twijfelen aan het waarheidsgehalte van de verklaring van de getuige [getuige 7]. De verdediging heeft evenwel aangevoerd dat uit het gegeven dat op één van de op de plaats delict gevonden hulzen een DNA-spoor (mengprofiel) van [betrokkene 1] is aangetroffen, dient te worden afgeleid dat [betrokkene 1] degene is geweest die het wapen heeft geladen en bij zich heeft gehad. Dit scenario is niet onmogelijk, maar ook niet onomstotelijk juist. Er zijn immers ook andere manieren denkbaar waarop DNA-materiaal van [betrokkene 1] op één van de hulzen is terechtgekomen. Zo kan bij een opgezet schot als waarvan in de onderhavige zaak sprake was de huls eenvoudig in contact komen met kleding en/of lichaamsmateriaal van het slachtoffer. Het hof kan niet vaststellen welke lezing de juiste is. Dit wordt niet anders door de door de verdediging aangehaalde passage uit het opgenomen gesprek tussen verdachte en zijn vriendin [getuige 8], afgeluisterd op 10 juni 2008, te weten:

"de Marokkaanse man... groot... hij heeft het schietding in zijn andere hand genomen, hij hield het schietding vast.., zus en zo, eindstand; we zijn uitgest... ik wilde op hem schieten, snap je? Want hij had het schietding genomen, ik had zoiets van misschien pakt hij wel het schietding en gaat hij op de "bro" schieten."

Naar het oordeel van het hof is deze passage voor verschillende uitleg vatbaar. Uit deze passage zou namelijk kunnen worden afgeleid dat [betrokkene 1] zelf een wapen bij zich had, maar ook dat [betrokkene 1] het wapen van verdachte of [medeverdachte] probeerde af te pakken.

Nu het hof niet kan vaststellen welke van de twee scenario's het juiste is, wordt in het midden gelaten of [betrokkene 1] een wapen bij zich had en/of in de auto als eerste een vuurwapen heeft getoond.

Op grond van de hierboven weergegeven bewijsmiddelen stelt het hof het volgende vast:

- Op enig moment waren verdachte, [medeverdachte] en [betrokkene 1] uit de auto.

- Verdachte en [medeverdachte] hadden op dat moment ieder een vuurwapen vast en [betrokkene 1] had op dat moment geen vuurwapen (evt.: meer) in zijn handen.

- [betrokkene 1] is vervolgens weggelopen.

- Verdachte en [medeverdachte] hebben [betrokkene 1] gewapend achtervolgd.

- Verdachte is op [betrokkene 1] gesprongen.

- Verdachte en [medeverdachte] hebben [betrokkene 1] met een vuurwapen op zijn hoofd geslagen.

- [betrokkene 1] is op de grond terechtgekomen.

- Verdachte en [medeverdachte] hebben [betrokkene 1] geschopt, terwijl [betrokkene 1] op de grond lag.

- [medeverdachte] heeft op [betrokkene 1] geschoten met 0 cm schootsafstand.

- [betrokkene 1] heeft geroepen "nee nee niet doen" en dat hij was geraakt.

- [medeverdachte] heeft nogmaals op [betrokkene 1] geschoten met 0 cm schootsafstand.

- [medeverdachte] heeft met gestrekte arm geschoten.

- Op het moment dat [medeverdachte] schoot, lag [betrokkene 1] op de grond en stonden [medeverdachte] en verdachte naast hem.

- [betrokkene 1] is tengevolge van de schotverwonding aan zijn bovenlichaam overleden.

- [betrokkene 1] is aangetroffen op een aantal meters afstand van de plek waar verdachte de auto had geparkeerd.

Op grond van deze feiten en omstandigheden acht het hof het uitgesloten dat er sprake is geweest van een ongeluk. [medeverdachte] heeft [betrokkene 1] door middel van een opgezet schot door het bovenlichaam van het leven beroofd. Uit de aard van de gedraging alsmede uit de omstandigheden zoals hiervoor genoemd, leidt het hof af dat de [medeverdachte] op dat moment het opzet heeft gehad om [betrokkene 1] te doden.

Door de verdediging is nog het verweer gevoerd dat de hiervoor genoemde verklaringen van de getuigen plaats delict niet bruikbaar zouden zijn voor het bewijs nu deze verklaringen onderling op cruciale punten verschillen. Het hof verwerpt dit verweer nu de getuigen plaats delict in hoofdlijnen consistent hebben verklaard over hetgeen zij hebben waargenomen. Nu het gaat om niet bij het feit betrokken ooggetuigen heeft het hof ook geen reden om te twijfelen aan de juistheid van hetgeen zij hebben waargenomen. Dat de verklaringen op details van elkaar verschillen, maakt dit niet anders. Het terzake gevoerde verweer wordt verworpen.

Voorts is naar het oordeel van het hof sprake van medeplegen, nu sprake is geweest van een nauwe en bewuste samenwerking tussen [verdachte] en [medeverdachte]. Daarbij neemt het hof onder meer in aanmerking dat het ging om een door verdachte geregelde ontmoeting met [betrokkene 1] over drugs. Verdachte had daarbij een vuurwapen bij zich dat hij op enig moment wilde gebruiken. Verdachte en [medeverdachte] hebben beiden bewapend [betrokkene 1] achtervolgd en ze hebben hem beiden geslagen en geschopt. Op het moment dat [medeverdachte] schoot, stond verdachte erbij en heeft hij niets gedaan om het (tweede) schieten te voorkomen. Nadat [betrokkene 1] is neergeschoten, hebben [medeverdachte] en verdachte alsnog de autosleutels afgepakt en zijn zij naar de auto gerend. Hieruit leidt het hof af dat [medeverdachte] en verdachte zo nauw en bewust hebben samengewerkt dat zij als medeplegers moeten worden aangemerkt.

Voor het aannemen van voorbedachte raad is naar vaste jurisprudentie voldoende dat komt vast te staan dat de dader de tijd had zich te beraden op het te nemen of genomen besluit, zodat -objectief gezien- gelegenheid heeft bestaan om over de betekenis en gevolgen van de voorgenomen daad na te denken en zich daarvan rekenschap te geven.

Uit het voorgaande volgt dat dat in deze zaak het geval is geweest. Het hof doelt daarbij in het bijzonder op de achtervolging door de gewapende verdachten van de onbewapende [betrokkene 1] vanaf de plaats waar de auto is geparkeerd tot aan de plaats waar op [betrokkene 1] is geschoten, op de verschillende vormen van fysiek geweld die [medeverdachte] en verdachte hebben gebruikt en op de tijd die tussen de twee schoten heeft gezeten. Daarnaast is vastgesteld dat er door [medeverdachte] is geschoten met gestrekte arm met 0 cm afstand. Deze gedragingen duiden er niet op dat verdachten hebben gehandeld in paniek of een andere plotselinge gemoedsbeweging; zij duiden veeleer op een weloverwogen optreden. Daarmee kan bewezen worden dat [medeverdachte] en verdachte hebben gehandeld met voorbedachte raad.”

4.4. In de toelichting op het middel wordt gesteld dat het hof zijn oordeel, mede gelet op hetgeen door de raadsman van de verdachte omtrent het bestanddeel “met voorbedachte raad” is betoogd, niet naar de eis der wet met redenen heeft omkleed. De vier door het hof aan dat oordeel ten grondslag gelegde omstandigheden kunnen de bewezenverklaring dan ook niet dragen. Die door het hof aan zijn oordeel ten grondslag gelegde omstandigheden komen volgens de steller van het middel op het volgende neer:

4.5. Naar vaste rechtspraak van de Hoge Raad moet voor bewezenverklaring van het bestanddeel voorbedachte raad komen vast te staan dat de verdachte zich gedurende enige tijd heeft kunnen beraden op het te nemen of het genomen besluit en dat hij niet heeft gehandeld in een ogenblikkelijke gemoedsopwelling, zodat hij de gelegenheid heeft gehad na te denken over de betekenis en de gevolgen van zijn voorgenomen daad en zich daarvan rekenschap te geven. Bij de vraag of sprake is van voorbedachte raad gaat het bij uitstek om een weging en waardering van de omstandigheden van het concrete geval door de rechter, waarbij deze het gewicht moet bepalen van de aanwijzingen die voor of tegen het bewezen verklaren van voorbedachte raad pleiten. De vaststelling dat de verdachte voldoende tijd had om zich te beraden op het te nemen of het genomen besluit vormt weliswaar een belangrijke objectieve aanwijzing dat met voorbedachte raad is gehandeld, maar dit is op zichzelf geen allesbepalende factor aangezien dit de rechter er niet van behoeft te weerhouden aan contra-indicaties een zwaarder gewicht toe te kennen. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de omstandigheid dat de besluitvorming en uitvoering in plotselinge hevige drift plaatsvinden, dat slechts sprake is van een korte tijdspanne tussen besluit en uitvoering of dat de gelegenheid tot beraad eerst tijdens de uitvoering van het besluit ontstaat. Zo kunnen bepaalde omstandigheden (of een samenstel daarvan) de rechter uiteindelijk tot het oordeel brengen dat de verdachte in het gegeven geval niet met voorbedachte raad heeft gehandeld. Mede met het oog op het strafverzwarende gevolg dat dit bestanddeel heeft, moeten aan de vaststelling dat de voor voorbedachte raad vereiste gelegenheid heeft bestaan, bepaaldelijk eisen worden gesteld en dient de rechter, in het bijzonder indien de voorbedachte raad niet rechtstreeks uit de bewijsmiddelen volgt, daaraan in zijn motivering van de bewezenverklaring nadere aandacht te geven.

4.6. De vraag is nu of in het bestreden arrest is voldaan aan de huidige eisen die aan de motivering van voorbedachte raad worden gesteld. In het onderhavige geval heeft het hof in de eerste plaats uiteengezet dat vast is komen te staan dat de verdachte de tijd had zich te beraden op het te nemen of genomen besluit, zodat – objectief gezien – gelegenheid heeft bestaan om over de betekenis en de gevolgen van zijn voorgenomen daad na te denken en om zich daarvan rekenschap te geven. Dat oordeel is niet onbegrijpelijk nu de gewapende verdachte en zijn medeverdachte [verdachte] het onbewapende slachtoffer [betrokkene 1] hebben achtervolgd vanaf de plaats waar de auto is geparkeerd tot aan de plaats waar op het slachtoffer is geschoten. Dat – zoals de steller van het middel aanvoert – het afleggen van een zeer korte afstand het onaannemelijk maakt dat er tijd en gelegenheid is geweest voor kalm beraad en rustig overleg, vermag ik niet in te zien. Immers heeft het hof omtrent die achtervolging overwogen dat nadat het slachtoffer uit de auto was gestapt en weggelopen, de verdachte en zijn medeverdachte hem bewapend hebben achtervolgd, de verdachte op het slachtoffer is gesprongen, zij hem vervolgens op het hoofd hebben geslagen, waardoor het slachtoffer op de grond terecht is gekomen. Daaruit maak ik op dat het slachtoffer doelgericht door de verdachte en zijn medeverdachte is achtervolgd en niet dat de verdachte geen tijd en gelegenheid heeft gehad voor kalm beraad en rustig overleg. Voorts heeft het hof de voorbedachte raad gebaseerd op de verschillende vormen van fysiek geweld die zijn gebruikt door de verdachte en zijn medeverdachte jegens het slachtoffer en de tijd die tussen de twee schoten heeft gezeten alsmede het feit dat de medeverdachte met gestrekte arm met 0 cm afstand op het slachtoffer heeft geschoten. Het hof heeft zich vervolgens op basis van voornoemde omstandigheden er rekenschap van gegeven dat de verdachte niet heeft gehandeld in paniek of een andere plotselinge gemoedsbeweging. Het moge zo zijn dat het fysieke geweld uitgeoefend door de verdachte en zijn medeverdachte verband houdt met het feit dat het slachtoffer de autosleutel had ontvreemd, waardoor er sprake was van een “buitengewoon ongelukkige samenloop van omstandigheden waardoor het slachtoffer om het leven is gekomen” zoals door de verdediging ter terechtzitting in hoger beroep is bepleit, maar daaruit leid ik niet af dat de verdachte handelde in een hevige gemoedsbeweging. Immers begonnen de verdachte en zijn medeverdachte nadat het slachtoffer op de grond terecht was gekomen, [betrokkene 1] te schoppen, waarna de verdachte op hem schoot. Op het moment dat het slachtoffer op de grond lag, lijkt het mij dat de verdachte of zijn medeverdachte de autosleutel terug had kunnen pakken. Maar op dat moment zijn zij doorgegaan met het geweld, uiteindelijk resulterend in het neerschieten van het slachtoffer. Anders dan de steller van het middel betoogt, duidt de bewijsconstructie van het hof er voorts evenmin op dat het wapen per ongeluk is afgegaan tijdens een vechtpartij. Dat de medeverdachte met gestrekte arm heeft geschoten op het slachtoffer kan niet alleen worden afgeleid uit de verklaring van de getuige [getuige 4] (“hij hield zijn rechterarm gestrekt richting het lichaam van de liggende man, ter hoogte van diens borst of hoofd”), maar wordt tevens ondersteund door de verklaring van de getuige [getuige 6] (“de liggende man werd geschopt. Eén van de mannen boog zich voorover over het bovenlichaam van het op de grond liggende slachtoffer. Daarna hoorde getuige een soort plof of plop of tok geluid”). Dat een schot het slachtoffer niet raakte en dat de schoten kort na elkaar waren doet aan de begrijpelijkheid van dit oordeel niet af en vormt evenmin een contra-indicatie voor de aanwezigheid van voorbedachte raad. Naar mijn oordeel voldoen de overwegingen van het hof aldus aan de eisen die in de jongste rechtspraak aan het bewijs van voorbedachte raad worden gesteld, en zie ik voor cassatie geen aanleiding.

4.7. Het middel faalt.

Het hof merkt op dat het dossier geen enkel concreet aanknopingspunt biedt voor een mogelijk ander scenario. De verdachte heeft eveneens geen opening gegeven om een ander scenario te kunnen veronderstellen. Hij heeft zich voornamelijk op zijn zwijgrecht beroepen.

Onder deze omstandigheden is het hof niet gehouden alternatieve scenario's te onderzoeken die theoretisch denkbaar zijn maar waarvoor zich in het dossier geen aanknopingspunten bevinden Het onderzoek "Twist" is begonnen als een heel breed onderzoek. Uiteindelijk is men bij de verdachte en medeverdachte [medeverdachte] terecht gekomen. De verdachte en medeverdachte [medeverdachte] zijn niet van meet af aan onderwerp geweest van dit onderzoek.

Het verzoek tot het entameren van een reconstructie wordt afgewezen, nu er naar het oordeel van het hof geen noodzaak toe bestaat. Er zijn geen alternatieve scenario's waaruit gekozen zou moeten worden en waartoe een reconstructie van dienst zou kunnen zijn. Gelet op het vorenstaande is ook het horen van de in dit kader verzochte getuigen niet zinvol en wordt verdachte redelijkerwijs niet in zijn verdedigingsbelang geschaad door het niet horen van de verzochte getuigen. De verzoeken tot het horen van de volgende getuigen worden daarom afgewezen:

De verzoeken tot het horen van de volgende getuigen worden afgewezen, nu het hof van mening is dat hiertoe geen noodzaak bestaat:

Tevens wordt het verzoek tot het horen van prof. dr. Van Koppen als getuige afgewezen. Niet de juistheid van het rapport van Van Koppen wordt door de verdediging betwist, integendeel, maar het oordeel van de rechtbank over dat rapport. Dit maakt het horen van de heer Van Koppen overbodig en brengt met zich dat de verdachte redelijkerwijs niet in zijn verdedigingsbelang wordt geschaad door het niet horen van de heer Van Koppen.

Het hof acht het wederom horen van de reeds bij de rechter-commissaris gehoorde getuige Bazour niet noodzakelijk.

(…)

BESLISSING

Het hof:

Wijst toe het verzoek tot het horen van de getuigen:

(…)

Wijst af het verzoek tot het horen van alle overige opgegeven getuigen c.q. deskundigen.”

5.5. (De toelichting op) het middel behelst de klacht dat het hof aldus geen beslissing heeft genomen om 32 bij appelschriftuur genoemde personen als getuige c.q. deskundige te horen. De hiervoor onder 5.4 weergegeven passage vervat in het tussenarrest, inhoudende: “wijst af het verzoek tot het horen van alle overige opgegeven getuigen c.q. deskundigen” vormt een onvoldoende gemotiveerde beslissing op dit verzoek, aldus de steller van het middel. Immers had het hof de afwijzing van het verzoek ingevolge art. 418, eerste lid, juncto 288 Sv moeten toetsen aan het verdedigingsbelang.

5.6. Een (ter terechtzitting) gedaan verzoek tot het horen van getuigen zal behoorlijk onderbouwd moeten worden. Zonder zo’n onderbouwing kan het hof niet beoordelen of de noodzaak bestaat de verzochte getuigen te horen, laat staan te beoordelen of de verdachte door het niet horen in zijn verdediging is geschaad. Hieraan is in onderhavige zaak niet voldaan. Het verzoek om de in het middel bedoelde personen als getuige te horen is door de verdachte enkel toegelicht door vermelding van hun initialen, achternaam, geboorteplaats en woonplaats; van een tiental personen wordt zelfs geen geboorteplaats en woonplaats vermeld. Voor het overige wordt geen enkele reden genoemd waarom de getuigen moeten worden gehoord. Met ’s hofs overweging dat het het verzoek van “van alle overige opgegeven getuigen c.q. deskundigen” afwijst, heeft het hof de afwijzing van de 32 in het middel bedoelde getuigen dan ook voldoende gemotiveerd.

5.7. Het middel faalt.

De verzoeken tot het horen van de navolgende getuigen worden afgewezen, omdat niet valt in te zien hoe verklaringen van hen van belang kunnen zijn voor enige in de strafzaak te nemen beslissing:

(…) onder meer: [getuige 17], [getuige 18], [getuige 27], [getuige 28], [getuige 29] en [getuige 25].”

6.3. In de toelichting op het middel wordt geklaagd dat het hof bij de afwijzing van het verzoek om de in het middel bedoelde getuigen te horen niet de juiste maatstaf heeft gehanteerd, althans de afwijzing van dat verzoek onvoldoende heeft gemotiveerd. Anders dan in HR 23 november 1999, NJ 2000/128 gaat het hier immers om met naam genoemde getuigen, is duidelijk gemaakt in welk kader de raadsman de getuigen wenst te horen en voldoen de verzoeken aldus aan de vereisten voor een verzoek op de voet van art. 330 Sv, aldus de steller van het middel. Het hof had derhalve het verdedigingscriterium moeten toepassen, in plaats van het noodzakelijkheidscriterium. Subsidiair stelt het middel dat de afwijzing van het verzoek onbegrijpelijk is, nu de verzoeken uitgebreid zijn gemotiveerd, de getuigen niet in eerste aanleg zijn gehoord door de verdediging, terwijl in ieder geval de verklaringen van de getuigen [getuige 28] en [getuige 27] door de rechtbank tot het bewijs zijn gebezigd.

6.4. Voor zover het middel klaagt over toepassing van de onjuiste maatstaf faalt het. Immers heeft het hof door te overwegen dat het hof afziet van het horen van de getuigen omdat niet valt in te zien hoe hun verklaringen van belang kunnen zijn voor enige in de strafzaak te nemen beslissing juist het verdedigingscriterium gehanteerd. Voor zover het middel subsidiair erover klaagt dat ’s hofs afwijzing onbegrijpelijk is, faalt het eveneens. Immers wordt in de toelichting op het middel – anders dan dat de in het middel bedoelde getuigen niet zijn gehoord door de verdediging – niet onderbouwd op welke punten die afwijzing onbegrijpelijk is.

6.5. Het middel faalt mitsdien.