ECLI:NL:PHR:2026:158

1. Het cassatieberoep

Het gerechtshof Den Haag heeft bij arrest van 22 december 2023 (parketnummer 22-002565-22) de betrokkene – ter ontneming van het wederrechtelijk verkregen voordeel – de verplichting opgelegd tot betaling van een bedrag van € 47.966,00 aan de Staat. Het hof heeft de duur van de gijzeling die ten hoogste kan worden gevorderd in geval van niet-betaling bepaald op 959 dagen.

Er bestaat samenhang met de zaak 24/00090. Dat is de aan deze ontnemingszaak ten grondslag liggende strafzaak. De Hoge Raad heeft op 18 maart 2025 in die zaak arrest gewezen. Het cassatieberoep is niet-ontvankelijk verklaard op de grond dat namens de betrokkene geen schriftuur met cassatiemiddelen is ingediend.

Het cassatieberoep is op 5 januari 2024 ingesteld door de betrokkene. R.J. Baumgardt en M.J. van Berlo, beiden advocaat in Rotterdam, hebben één middel van cassatie voorgesteld.

Deze conclusie leidt tot de slotsom dat het middel slaagt.

2. De strafzaak (24/00090)

In de met deze ontnemingszaak samenhangende strafzaak heeft het hof de betrokkene vrijgesproken van de onder 2 ten laste gelegde gekwalificeerde diefstal van elektriciteit en de betrokkene voor de onder 1 ten laste gelegde hennepteelt veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van 2 dagen met aftrek van het voorarrest en een taakstraf voor de duur van 100 uren, te vervangen door 50 dagen hechtenis. Daarnaast heeft het hof de benadeelde partij niet-ontvankelijk verklaard in de vordering tot schadevergoeding.

3. Het middel

In het middel wordt geklaagd dat het hof ervan uitgaat dat de bewezen verklaarde hennepteelt twee eerdere oogsten heeft opgeleverd, terwijl uit de door het hof gebezigde bewijsmiddelen niet blijkt dat er twee eerdere oogsten hebben plaatsgevonden.

In de met deze ontnemingsprocedure samenhangende strafzaak is ten laste van de betrokkene bewezenverklaard dat hij in de periode van 15 november 2016 tot en met 25 april 2017 opzettelijk (in totaal) ongeveer 242 hennepplanten heeft geteeld. In de tenlastelegging wordt gesproken over “(in totaal) ongeveer 350 hennepplanten”. Uit het dossier kan worden afgeleid dat dit vermoedelijk de optelsom is van de 242 aangetroffen hennepplanten en de 108 aangetroffen gestapelde kleine plantenpotten met resten van aarde.

Het hof heeft het door de betrokkene wederrechtelijk verkregen voordeel geschat en vastgesteld op € 47.966,00. Het bestreden arrest houdt daarover het volgende in:

“Procesgang

Bij arrest van de meervoudige kamer voor strafzaken van dit gerechtshof Den Haag van heden is de betrokkene ter zake van het in zijn strafzaak onder 1 bewezenverklaarde,

gekwalificeerd als:

opzettelijk handelen in strijd met een in artikel 3 onder B van de Opiumwet gegeven verbod,

veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van 2 dagen met aftrek van voorarrest en een taakstraf voor de duur van 100 dagen, te vervangen [door] 50 dagen hechtenis.

De in eerste aanleg ingediende vordering van het Openbaar Ministerie houdt in dat aan de betrokkene de verplichting zal worden opgelegd tot betaling aan de Staat van een bedrag van € 47.966,00, ter ontneming van het door de betrokkene wederrechtelijk verkregen voordeel als bedoeld in artikel 36e, vijfde lid, van het Wetboek van Strafrecht.

De politierechter in de rechtbank Rotterdam heeft bij vonnis van 13 september 2022 het bedrag waarop het wederrechtelijk verkregen voordeel wordt geschat vastgesteld op € 42.016,00 en ter ontneming van dat wederrechtelijk verkregen voordeel aan de betrokkene de verplichting opgelegd tot betaling aan de Staat van een bedrag van € 42.016,00.

De betrokkene heeft tegen het vonnis hoger beroep ingesteld.

(…)

Vordering van het Openbaar Ministerie

De oorspronkelijke vordering van het Openbaar Ministerie houdt in dat het bedrag, waarop het wederrechtelijk verkregen voordeel als bedoeld in artikel 36e, lid 5, van het Wetboek van Strafrecht wordt geschat, zal worden vastgesteld op € 47.966,00 en dat aan de betrokkene de verplichting zal worden opgelegd tot betaling aan de Staat van dat bedrag.

Ter terechtzitting heeft de advocaat-generaal gevorderd dat het vonnis zal worden bevestigd en dat het wederrechtelijk verkregen voordeel geschat zal worden op € 42.016,00.

Beoordeling van het vonnis

Het vonnis waarvan beroep kan niet in stand blijven, omdat het hof zich daarmee niet verenigt.

Bewijsvoering

De bewijsmiddelen zullen in die gevallen waarin de wet aanvulling van het arrest met de bewijsmiddelen vereist in een aan dit arrest gehechte bijlage worden opgenomen.

Vaststelling van het wederrechtelijk verkregen voordeel

Naar het oordeel van het hof is voldoende aannemelijk geworden dat de betrokkene wederrechtelijk voordeel heeft verkregen door middel van of uit de baten van het bewezen verklaarde feit, te weten het telen van hennep.

Het hof heeft zich bij de vaststelling van het wederrechtelijk verkregen voordeel gebaseerd op het ontnemingsrapport, zoals opgemaakt door de politie Rotterdam-Rijnmond. Het hof gaat er, net als de politierechter, van uit dat twee eerdere oogsten hebben plaatsgevonden. Het hof ziet geen aanleiding om af te wijken van de berekening van het wederrechtelijk verkregen voordeel zoals omschreven in het ontnemingsrapport.

Gelet op bovenstaande stelt het hof het bedrag waarop het wederrechtelijk verkregen voordeel wordt geschat vast op € 47.966,00.

Vaststelling van de betalingsverplichting

Het hof zal tevens de betrokkene de verplichting opleggen het bedrag waarop het wederrechtelijk verkregen voordeel wordt geschat aan de Staat te betalen. Hoewel de redelijke termijn zoals bedoeld in artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden in eerste aanleg ruimschoots is overschreden, ziet het hof geen reden om de hoogte van de betalingsverplichting te matigen, nu deze schending reeds is verdisconteerd in de straf die het hof bij arrest van heden aan de betrokkene heeft opgelegd.”

De aanvulling op het verkorte arrest als bedoeld in art. 365a Sv houdt het volgende in:

“1. Het rapport berekening wederrechtelijk verkregen voordeel hennepkwekerij van de districtsrecherche Rijnmond-Oost d.d. 11 mei 2017 onder rapportnummer 2017129358. Dit rapport (met bijlagen) houdt onder meer in – zakelijk weergegeven – (p. 128-137):

Vaststelling opbrengst per oogst

 Aangetroffen planten/potten

In de kwekerij stonden minimaal 242 hennepplanten. Dit werd vastgesteld door de planten te tellen.

 Opbrengst hennep per plant

In het rapport van Functioneel Parket Afpakken van 1 juni 2016 is een tabel opgenomen met daarin de opbrengst per hennepplant. Deze opbrengst is afhankelijk van de hoeveelheid hennepplanten op een m2. Hieruit blijkt, dat hoe lager het aantal planten op een m2, hoe hoger de opbrengst per plant. De opbrengst aan hennep per plant van deze kwekerij is volgens de tabel minimaal 28,6 gram (in voordeel verdachte afgerond).

 Opbrengst hennep per oogst

De totale bruto-opbrengst aan hennep per oogst bedraagt: 242 planten x 28,6 gram = 6,9212 kilogram.

 Financiële opbrengst per oogst

De daadwerkelijke verkoopprijs van de hennep kon niet worden vastgesteld. Volgens het rapport van Functioneel Parket Afpakken bedraagt dit minimaal € 4.070,- per kilogram.

De totale bruto-opbrengst per oogst bedraagt minimaal 6,9212 kilogram x € 4070 = € 28.169,28.

Kostenberekening

De in mindering te brengen kosten per oogst voor de in dit onderzoek betrokken hennepkwekerij zijn op basis van het rapport van Functioneel Parket Afpakken, als volgt:

Afschrijvingskosten

Volgens tabel BOOM-rapport

€ 200,00

Hennepstekken

242 * € 3,81

€ 922,02

Variabele kosten

242 * € 3,88

€ 938,96

Huisvestingskosten

€ 2.125,00

Totaal aan kosten

€ 4.185,98

”

Het juridisch kader

Op grond van art. 36e lid 2 Sr kan een ontnemingsmaatregel betrekking hebben op het voordeel dat de betrokkene heeft verkregen door middel van of uit de baten van strafbare feiten waarvoor de betrokkene is veroordeeld of andere strafbare feiten, waaromtrent voldoende aanwijzingen bestaan dat zij door de betrokkene zijn begaan.

Op grond van artikel 511f Sv kan de schatting van het op geld waardeerbare wederrechtelijk verkregen voordeel slechts worden ontleend aan wettige bewijsmiddelen. Volgens artikel 511e lid 1 Sv (in eerste aanleg) en artikel 511g lid 2 Sv (in hoger beroep) is op de uitspraak op een vordering tot ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel artikel 359 lid 3 Sv van overeenkomstige toepassing. Dat betekent dat die uitspraak de bewijsmiddelen moet vermelden waaraan de schatting van het wederrechtelijk verkregen voordeel is ontleend met weergave van de inhoud daarvan, voor zover die de voor die schatting redengevende feiten en omstandigheden bevatten.

De bespreking van het middel

Uit de onder randnr. 3.3 weergegeven overwegingen van het hof blijkt dat het hof van oordeel is dat de betrokkene het wederrechtelijk voordeel heeft verkregen door middel van of uit de baten van de in de strafzaak tegen de betrokkene bewezen verklaarde hennepteelt. Het hof heeft de schatting van het wederrechtelijk verkregen voordeel gebaseerd op een deel van het rapport berekening wederrechtelijk verkregen voordeel hennepkwekerij. Uit de inhoud van dat tot het bewijs gebezigde deel van het rapport kan weliswaar de vaststelling van de opbrengst en de kosten per oogst worden afgeleid, maar daaruit kan niet worden afgeleid dat er tweemaal is geoogst. Ook uit de verdere inhoud van het ontnemingsarrest blijkt niet aan welke feiten en omstandigheden het hof heeft ontleend dat er twee eerdere oogsten hebben plaatsgevonden. In het onderhavige geval is bovendien geen sprake van een situatie waarin de ontnemingsrechter aan de bewezenverklaring in de strafzaak gegevens kan ontlenen die redengevend zijn voor de schatting van het wederrechtelijk verkregen voordeel en hij om die reden niet gehouden is om de bewijsmiddelen die betrekking hebben op die bewezenverklaring, ook in de uitspraak in de ontnemingszaak op te nemen. Integendeel. De bewezenverklaring rept in het onderhavige geval over “(in totaal) ongeveer 242 hennepplanten” geteeld “in de periode van 15 november 2016 tot en met 25 april 2017” [cursivering door mij, A-G]. Dat duidt op één oogst.

Het middel is terecht voorgesteld.

4. Slotsom

Het middel slaagt.

Voor het geval de Hoge Raad hierover anders mocht oordelen, merk ik ambtshalve op dat de Hoge Raad uitspraak doet nadat meer dan twee jaren zijn verstreken na het instellen van het cassatieberoep op 5 januari 2024. Dat brengt mee dat de redelijke termijn als bedoeld in art. 6 lid 1 EVRM in cassatie is overschreden. Deze overschrijding van de redelijke termijn zal moeten leiden tot vermindering van de opgelegde betalingsverplichting in een mate die de Hoge Raad gepast voorkomt.

Deze conclusie strekt tot vernietiging van de bestreden uitspraak en tot terugwijzing van de zaak naar het gerechtshof Den Haag, teneinde op het bestaande hoger beroep opnieuw te worden berecht en afgedaan.

De procureur-generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

A-G