RECHTBANK Amsterdam
Civiel recht, voorzieningenrechter
Zaaknummer: C/13/778526 / KG ZA 25-918 NB/MV
Vonnis in kort geding van 17 december 2025
in de zaak van
1. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid EXACT SCIENCES NETHERLANDS B.V.,
gevestigd te Amsterdam,2. de vennootschap naar Amerikaans rechtGENOMIC HEALTH INC.,
gevestigd te Redwood City, California (Verenigde Staten van Amerika),
eisende partijen bij dagvaarding van 20 november 2015,
advocaten: mr. T.Y. Adam - Van Straaten en mr. S.E. Wiegant,
tegen
de naamloze vennootschap AGENDIA N.V.,
gevestigd te Amsterdam,
gedaagde partij,
advocaten: mr. G.S.P. Vos en mr. M.T.C. van Beusekom.
1. De procedure
Tijdens de mondelinge behandeling van dit kort geding op 3 december 2025 hebben eiseressen de dagvaarding toegelicht. Gedaagde heeft mede aan de hand van een vooraf ingediende conclusie van antwoord verweer gevoerd.Beide partijen hebben producties en een pleitnota in het geding gebracht. Bij de mondelinge behandeling waren aanwezig:
aan de zijde van eiseressen: [naam 1] en [naam 2] met mr. Adam en mr. Wiegant;
aan de zijde van gedaagde: [naam 3] en [naam 4] met mr. Vos en mr. Van Beusekom. Via een digitale verbinding hebben deelgenomen: aan de zijde van eiseressen: [naam 5] en [naam 6] ; aan de zijde van gedaagden: [naam 7] , [naam 8] en [naam 9] . Zij zijn, alsmede [naam 2] , bijgestaan door twee tolken Nederlands/Engels, te weten H. Bos en J. Wesenbeek. Na verder debat is vonnis bepaald op 17 december 2025.
2. De feiten
Eiseres sub 1 is een dochtervennootschap van eiseres sub 2. Hierna zullen eiseressen gezamenlijk en in enkelvoud worden aangeduid als Exact Sciences. Exact Sciences biedt de in-vitro diagnostische test (IVD) aan met de naam Oncotype DX.
Gedaagde, hierna aan te duiden als Agendia, is een spin-off van het Antonie van Leeuwenhoekziekenhuis en biedt een IVD aan met de naam MammaPrint.
Oncotype DX en MammaPrint worden beide ingezet bij het nemen van een beslissing over het al dan niet ondergaan van chemotherapie bij borstkanker.
In de dagvaarding zijn verschillende uitingen opgenomen die door of namens Agendia zijn gedaan (in de dagvaarding aangeduid als Claims A tot en met I) waarmee Agendia zich volgens Exact Sciences schuldig heeft gemaakt aan misleidende (vergelijkende) reclame in de zin van artikel 7 onder a en b van Verordening (EU) 2017/746 inzake medische hulpmiddelen en in-vitro diagnostiek (hierna IVDR) en in de zin van de artikelen 6:194 en 6:194a BW. 2.5. Bij brief van 29 oktober 2025 heeft de advocaat van Exact Sciences Agendia onder meer bericht dat Agendia het in haar reclame-uitingen ten onrechte doet voorkomen dat MammaPrint even goed of zelfs beter presteert dan Oncotype DX. Agendia is in de brief – kort gezegd – gesommeerd om binnen één dag (uiterlijk 30 oktober 2025 om 17.00 uur) te bevestigen dat zij de misleidende uitingen zal te staken, een rectificatie zal sturen naar tal van betrokkenen en een rectificatie zal plaatsten op haar website, een en ander op straffe van een boete van € 10.000,- per dag of per keer dat niet aan de inhoud van de sommatie wordt voldaan, met een maximum van € 2.000.000,-.
Agendia heeft niet aan deze sommatie voldaan.
3. Het geschil
Exact Sciences vordert bij vonnis uitvoerbaar bij voorraad:i. Agendia te verbieden misleidende uitingen alsmede misleidende vergelijkende uitingen te (laten) doen over MammaPrint, op welke wijze dan ook, mondeling of schriftelijk, in fysieke of online media, in presentaties, power point slides, etc. die publiekelijk of tijdens seminars, op de website, in e-mails en/of tijdens artsenbezoeken worden getoond of gedistribueerd, waarbij de uiting een claim omvat zoals, identiek of qua strekking soortgelijk aan Claims A tot en met I;
ii. Agendia te verbieden misleidende uitingen alsmede misleidende vergelijkende uitingen te (laten) doen over MammaPrint, op welke wijze dan ook, mondeling of schriftelijk, in fysieke of online media, in presentaties, power point slides, etc. die publiekelijk of tijdens seminars, op de website, in e-mails en/of tijdens artsenbezoeken worden getoond of gedistribueerd, waarbij de uiting een claim omvat waarbij met zoveel woorden wordt beweerd of direct dan wel indirect de indruk wordt gewekt dat:
1. MammaPrint predictieve/voorspellende eigenschappen heeft, en/of
2. MammaPrint geschikt is om als leidraad te gebruiken bij het nemen van beslissingen over het verlengen of verkorten van endocriene therapie, en/of
3. MammaPrint betere resultaten geeft dan vergelijkbare genexpressietest, meer in het bijzonder maar niet beperkt tot Oncotype DX, en/of
4. MammaPrint unique selling points heeft, en/of
5. gebruik van MammaPrint als preferente behandelstrategie leidt tot een kostenbesparing van € 2.500,- per patiënt en/of € 4,3 miljoen per jaar, dan wel dat de kostenbesparing in Nederland bereikt wordt door of met name vanwege gebruik van MammaPrint;
iii. Agendia te gebieden om binnen 10 dagen na betekening van dit vonnis op eigen kosten een rectificatie te sturen, op eigen briefpapier en op A4-formaat, naar keuze per post of per e-mail, naar alle Nederlandse ziekenhuizen, aan de artsen en andere beroepsbeoefenaren aldaar werkzaam en die betrokken zijn bij (de behandeling van) (borst) kanker, aan de patiënten-/kankerorganisaties Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL), Borstkankervereniging Nederland (BVN) en de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK) en het Nederlandse Borstkanker Overleg Nederland (NABON), alle Nederlandse zorgverzekeraars en het ZIN, met uitsluitend de navolgende inhoud, zonder enig begeleidend commentaar of aanvulling:
“ T.a.v. een ieder die in het kader van de behandeling van borstkanker met genexpressietesten te maken heeft
Agendia is door de voorzieningenrechter te Amsterdam bij vonnis van [datum] veroordeeld tot het versturen van deze rectificatie. We hebben claims gemaakt over onze genexpressietest MammaPrint die een onjuiste indruk wekken en waartoe het klinisch bewijs ontbreekt. We hebben bovendien ten onrechte gesteld unique selling points te hebben en daarmee de suggestie gewekt beter te zijn dan een andere beschikbare genexpressietest die ook voor vergoeding in aanmerking komt, en tevens onjuiste beweringen gedaan over de vermeende kostenbesparing bij gebruik van MammaPrint.
Er bestaat onvoldoende hoogwaardig klinisch bewijs dat MammaPrint kan voorspellen of adjuvante chemotherapie nodig is. MammaPrint is uitsluitend geschikt om informatie te geven over de waarschijnlijkheid van het terugkeren van borstkanker waarna de patiënt in samenspraak met de arts kan besluiten tot adjuvante chemotherapie. Voor het nemen van een beslissing over (verlengde) endocriene therapie heeft MammaPrint eveneens onvoldoende klinisch bewijs beschikbaar. Tot slot is het percentage vrouwen dat valt in de groep met een genomisch laag risico en dus veilig kan afzien van chemotherapie bij MammaPrint 46,2% en bij Oncotype DX 74,6%. De kostenbesparing en het aantal patiënten die de nadelige effecten van chemotherapie kunnen vermijden, is dus aanmerkelijk lager bij MammaPrint en de onjuiste beweringen op deze punten door Agendia zijn daarmee misleidend.
We bieden hiervoor onze excuses aan, zowel aan Genomic Health, Inc. en Exact Sciences Netherlands B.V. als aan de beroepsgroep.
Met vriendelijke groet
Agendia N.V.
alsmede om kopieën van de verzonden rectificaties gezamenlijk in één ZIP bestand binnen 10 werkdagen als bewijs te sturen aan de advocaat van Exact Sciences;
iv. Agendia te gebieden om binnen 3 dagen na dagtekening van dit schrijven een rectificatie te plaatsen op de website [website 1] , en deze rectificatie minimaal 90 aaneengesloten dagen geplaatst te houden, in dezelfde opmaak als de overige tekst op de website, in een met zwart omlijnd wit kader met zwarte letters met een normale goed-leesbare tekstgrootte, dat door middel van een pop-up is te zien gedurende minimaal vijf seconden zodra en iedere keer dat de website (welke pagina dan ook) wordt bezocht, zonder enig begeleidend commentaar of aanvulling te plaatsen, en waarbij geen aanvullingen op een andere plek op de website is opgenomen die afbreuk doet aan de inhoud van de rectificatie, waarvan de tekst luidt:
“ Rectificatie
Wij zijn door de voorzieningenrechter te Amsterdam bij vonnis van [datum] veroordeeld tot het plaatsen van deze rectificatie. We hebben reclame uitingen gedaan over MammaPrint die een onjuiste indruk wekken en waarvoor onvoldoende klinisch bewijs bestaat. We hebben bovendien ten onrechte gesteld vergelijkbaar te zijn met een andere genexpressietest die ook voor vergoeding in aanmerking komt.
Er bestaat onvoldoende hoogwaardig klinisch bewijs dat MammaPrint kan voorspellen of adjuvante chemotherapie nodig is. MammaPrint is uitsluitend geschikt om informatie te geven over de waarschijnlijkheid van het terugkeren van borstkanker waarmee de patiënt in samenspraak met de arts kan besluiten tot adjuvante chemotherapie. Ook voor het geven van informatie ten behoeve van een beslissing over (verkorte of verlengde) hormoontherapie heeft MammaPrint onvoldoende klinisch bewijs beschikbaar. Tot slot is het percentage vrouwen dat valt in de groep met een genomisch laag risico en dus veilig kan afzien van chemotherapie bij MammaPrint 46,2% en bij Oncotype DX met 74,6% aanzienlijk groter. Wij hebben dan ook ten onrechte beweert dezelfde resultaten te bereiken als de genexpressietest Oncotype DX.
We bieden hiervoor onze excuses aan Genomic Health Inc. en Exact Sciences Netherlands BV., en tevens aan alle betrokkenen en patiënten.
Met vriendelijke groet,
Agendia N.V.”
v. Agendia te veroordelen om aan Exact Sciences een dwangsom van € 15.000,- te betalen voor iedere dag, een gedeelte van een dag daaronder begrepen en/of iedere individuele overtreding van een van de geboden of verboden onder i. – iv. met een maximum van € 2.000.000,-, althans een in goede justitie te bepalen dwangsom;
vi. Agendia te veroordelen in de (na)kosten van dit geding, te vermeerderen met de wettelijke rente.
Exact Sciences legt aan haar vorderingen het volgende ten grondslag. Bij de behandeling van borstkanker is een nauwkeurige risico-inschatting essentieel om onnodige chemotherapie te voorkomen. Een verkeerde beslissing (zowel overbehandeling als onderbehandeling) kan ernstige gevolgen hebben voor de patiënt. Er is dus behoefte aan tests die nauwkeurig bepalen welke patiënten baat hebben bij chemotherapie en welke niet. Deze biomarker-tests worden uitgevoerd door een stukje van het tumorweefsel te onderzoeken. Er dient onderscheid te worden gemaakt tussen prognostische biomarker-tests (die informatie geven over de waarschijnlijke uitkomst van een ziekte, bijvoorbeeld terugkeer van de ziekte, progressie van de ziekte en overlijden, onafhankelijk van de behandeling) en predictieve biomarker-tests (die informatie geven over de reactie op een specifieke behandeling en over de meerwaarde van een bepaalde therapie bij een individuele patiënt). 3.3. Exact Sciences heeft Oncotype DX ontwikkeld; dit is een prognostische én een predictieve biomarker bij (adjuvante) chemotherapie. Agendia brengt MammaPrint op de markt; dit is alleen een prognostische biomarker. Oncotype DX voldoet aan de zogenoemde ‘gouden standaard’. Dit houdt in dat Oncotype DX is erkend in RCT onderzoeken (Randomized Controlled Trial), dus in gerandomiseerde onderzoeken met een controlegroep. In die onderzoeken zijn aan Oncotype DX prognostische en predictieve eigenschappen toegekend. Agendia presenteert MammaPrint ten onrechte ook als predictieve biomarker, voor zowel chemo- als endocriene therapie. Zij beschikt hiervoor over onvoldoende bewijs. De ASCO Guidelines (American Society of Clinical Oncology) benadrukken dat het nut van MammaPrint beperkt is tot dat van prognostische biomarker. In de NCCN Guidelines (National Comprehensive Cancer Network) wordt expliciet vermeld dat de predictieve werking van MammaPrint niet is vastgesteld. De wetenschappelijke studies waarop Agendia zich baseert zijn geen RCT-studies en kunnen niet de conclusie rechtvaardigen dat MammaPrint predictieve werking kent. Uit artikel 56 lid 1 en 3 IVDR kan worden afgeleid dat RCT-studies de norm zijn, althans dat studies van een hoog niveau zijn vereist om de werking van een bepaald middel te onderbouwen. Ook het besluit uit 2023 van het Zorg Instituut Nederland (ZIN), op grond waarvan MammaPrint wordt vergoed door de zorgverzekering, toont de predictieve werking van MammaPrint niet aan. Dit betekent dat Agendia zich schuldig maakt aan misleidende (vergelijkende) reclame (zie de artikelen 6:194 en 6:194a BW), nu zij MammaPrint aanprijst als predictieve biomarker, en daarvoor onvoldoende klinisch bewijs is. Ook zijn de claims van Agendia in strijd met artikel 7 IVDR waarin – kort gezegd – is bepaald dat het verboden is teksten of benamingen te gebruiken die de gebruiker of de patiënt kunnen misleiden met betrekking tot het beoogde doel en de prestaties van een hulpmiddel. Artikel 6:195 BW keert de bewijslast om. Op degene die verantwoordelijk is voor de (beweerd) misleidende mededeling of de (beweerd) misleidende vergelijking (in dit geval Agendia), rust de bewijslast om aan te tonen dat die mededeling of vergelijking juist is. Aan die bewijslast voldoet Agendia niet.
De misleidende (vergelijkende) claims van Agendia waartegen Exact Sciences zich in dit kort geding verzet zijn de volgende. Claim A: Op 29 september 2025 heeft telefonisch contact plaatsgevonden tussen een medewerker van Exact Sciences en een medewerker van Haaglanden Medisch Centrum (HMC). De aanleiding hiervoor was dat een medewerker van Agendia contact had opgenomen met het HMC om MammaPrint aan te prijzen vanwege haar unique selling points. Verdere navraag bij het HMC leerde Exact Sciences dat Agendia MammaPrint had aangeprezen als predictieve biomarker. Tevens heeft Agendia ten onrechte verklaard dat MammaPrint beter is dan Oncotype DX omdat MammaPrint een besparing oplevert van € 2.500,- per patiënt en een besparing van € 4,3 miljoen voor de gehele gezondheidszorg. Claim B: Agendia verspreidt een folder waarin MammaPrint eveneens wordt aangeprezen als predictieve biomarker. Claims C en D: Agendia maakt gebruik van een Powerpoint-prestentatie waarin MammaPrint wordt aangeprezen als predictieve biomarker.Claims E, F en G: Op 16 september 2024 heeft Agendia een presentatie gehouden op het Symposium Borstkankerbehandeling Beter in Rotterdam. Ook hier heeft zij verkondigd dat MammaPrint een predictieve biomarker is. Claims H en I: Agendia maakt gebruik van een Powerpoint-prestentatie waarin MammaPrint wordt aangeprezen als predictieve biomarker en waarin ten onrechte is opgenomen dat MammaPrint beter is dan Oncotype DX omdat MammaPrint een besparing oplevert van € 2.500,- per patiënt en een besparing van € 4,3 miljoen voor de gehele gezondheidszorg.Alle claims (dus de Claims A tot en met I) zijn bovendien misleidend voor zover die inhouden dat MammaPrint kan worden ingezet als hulpmiddel bij het nemen van beslissingen over endocriene therapie (hormoontherapie).
Exact Sciences heeft gesteld dat zij een spoedeisend belang heeft bij toewijzing van haar vorderingen. Het voortdurende onrechtmatig handelen van Agendia heeft een ernstige impact op vrouwen met borstkanker en raakt rechtstreeks aan het belang van een goede volksgezondheid. Het handelen van Agendia leidt bovendien tot substantiële kosten die verband houden met de gevolgen van onder- en overbehandeling van patiënten. Daarnaast is het spoedeisend belang erin gelegen dat Exact Sciences moet worden beschermd tegen de onrechtmatige concurrentie door Agendia en dat de schade van Exact Sciences zo snel mogelijk moet worden beperkt.
Agendia heeft verweer gevoerd.
Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover van belang, nader ingegaan.
4. De beoordeling
In de artikelen 7 IVDR en 6:194 en 6:194a BW is – kort gezegd – bepaald dat het niet is toegestaan misleidende reclame en misleidende vergelijkende reclame te maken. Artikel 6:195 BW houdt een omkering van de bewijslast in. In een kort geding houdt die omkering in dat het aan degene is die de mededeling doet om voldoende aannemelijk te maken dat de feiten die in de mededeling zijn vervat juist en volledig zijn. In een kort geding is bovendien vereist dat de eisende partij een spoedeisend belang heeft bij toewijzing van de vorderingen.
Om de volgende redenen is de voorzieningenrechter van oordeel dat de vorderingen van Exact Sciences in dit kort geding niet toewijsbaar zijn.
(1) Agendia heeft terecht vraagtekens geplaatst bij het spoedeisend belang van Exact Sciences. Alle uitingen (op één na) waartegen Exact Sciences bezwaar heeft gemaakt dateren van juli 2024 of van daarvoor of zijn ongedateerd. Alleen het telefoongesprek dat volgens Exact Sciences in september 2025 heeft plaatsgevonden (Claim A) is van recente datum. Dit verhoudt zich niet met de brief van 29 oktober 2025 (zie 2.5) waarin Agendia is gesommeerd binnen één dag vergaande toezeggingen te doen en een onthoudingsverklaring te ondertekenen, op straffe van boetes. Die brief heeft het geschil tussen partijen nodeloos op scherp gesteld. Nu primair sprake is van een commercieel geschil, overtuigt het beroep van Exact Sciences op het belang van de volksgezondheid ter onderbouwing van haar spoedeisend belang niet, nog daargelaten dat zij dit onvoldoende heeft onderbouwd.
(2) Niet kan worden uitgesloten dat Agendia in een bodemprocedure kan aantonen dat de uitingen die zij doet over de predictieve eigenschappen van MammaPrint ten aanzien van chemotherapie en endocriene therapie juist en volledig zijn. Derhalve is op voorhand niet uitgesloten dat zij slaagt in de bewijslast die op grond van artikel 6:195 BW op haar rust. Agendia heeft immers aangevoerd dat zij in het kader van de IVDR (de onder 2.4 genoemde Verordening van de EU) een conformiteitsbeoordelingsprocedure heeft doorlopen en dat de zogenoemde notified body (GMED) voor MammaPrint een kwaliteitsmanagement-systeemcertificaat heeft afgegeven. GMED heeft volgens Agendia geoordeeld dat voldoende bewezen is dat MammaPrint prognostische én predictieve informatie geeft. Ook uit het standpunt van het Zorginstituut Nederland kan worden afgeleid dat MammaPrint prognostische én predictieve informatie geeft. Agendia heeft er in dit kader verder op gewezen dat de ASCO-richtlijn dateert van vóór de datum van de standpuntbepaling van GMED en het Zorginstituut Nederland en dat de NCCN-richtlijn een Amerikaanse richtlijn is die toepassing in de EU mist. Tot slot heeft Agendia aangevoerd dat zij beschikt over een aantal wetenschappelijke studies die de predictieve werking van MammaPrint aantonen, waarbij volgens Agendia de ‘gouden standaard’ niet onder alle omstandigheden de geldende toets is. De RCT studies zijn op het gebied waar Agendia actief is, vaak onethisch omdat patiënten dan niet de best beschikbare behandeling krijgen.
(3) Uit hetgeen hiervoor onder (2) is overwogen volgt dat een kort geding – waarin alleen voorlopige voorzieningen kunnen worden getroffen – niet de aangewezen procedure is om een geschil als dit aan de orde te stellen. Een kort geding leent zich er in beginsel niet voor om een wetenschappelijke discussie, waarbij beide partijen kunnen bogen op gezaghebbende oordelen van wetenschappers en daartoe aangewezen instanties, te beslechten. Daarvoor dient Exact Sciences, zoals Agendia terecht heeft aangevoerd, andere wegen te bewandelen.
(4) In een kort geding kunnen bovendien alleen voldoende specifieke uitingen worden verboden. De uitingen waartegen Exact Sciences bezwaar heeft gemaakt, zijn veelal onvoldoende concreet, ongedateerd en ontdaan van iedere context. Claim A betreft een telefoongesprek tussen een medewerker van Agendia en het HMC waarvan niet duidelijk is wanneer dit precies heeft plaatsgevonden en in welke bewoordingen. Ter onderbouwing van de inhoud van dit telefoongesprek verwijst Exact Sciences alleen maar naar de verklaring van horen zeggen van een eigen medewerker. Op basis hiervan kan in dit kort geding niet waarheidsgetrouw worden vastgesteld welke uitlatingen Agendia zou hebben gedaan. Claim B is ongedateerd, en niet duidelijk is door en ten overstaan van wie de desbetreffende uitlating zou zijn gedaan. Claims C en D betreffen slides uit een presentatie van 24 juli 2024, terwijl niet duidelijk is waar die presentatie is gegeven en in hoeverre die slides nog worden gebruikt. Claims E, F en G betreffen ongedateerde afbeeldingen zonder context uit een presentatie, terwijl niet duidelijk is waar die presentatie is gegeven. Claim H is een ongedateerde foto waaruit niet blijkt of het om een uiting van Agendia gaat. Claim I zou een foto zijn van een presentatie van 24 juli 2024, maar Agendia heeft betwist dat die foto een slide betreft die extern is vertoond.
(5) De vorderingen van Exact Sciences zijn uitermate breed en (te) algemeen geformuleerd, terwijl, zoals hiervoor is overwogen, in een kort geding alleen specifieke uitingen kunnen worden verboden. Zo is gevorderd Agendia te verbieden misleidende (vergelijkende) uitingen te doen “op welke wijze dan ook” waarbij een uiting een claim omvat zoals, “identiek of qua strekking soortgelijk” aan Claims A tot en met I. De rectificatie zou moeten worden gestuurd naar een veel bredere groep van betrokkenen dan de groep ten overstaan waarvan de uitingen zouden zijn gedaan (“naar alle Nederlandse ziekenhuizen, aan de artsen en andere beroepsbeoefenaren aldaar werkzaam en die betrokken zijn bij (de behandeling van) (borst) kanker, aan de patiënten-/kankerorganisaties Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL), Borstkankervereniging Nederland (BVN) en de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK) en het Nederlandse Borstkanker Overleg Nederland (NABON), alle Nederlandse zorgverzekeraars en het ZIN”). In de tekst van de rectificatie zou Agendia bovendien haar excuses moeten aanbieden, hetgeen indruist tegen vaste jurisprudentie.
Exact Sciences is in het ongelijk gesteld en moet daarom de proceskosten (inclusief nakosten) betalen. De proceskosten van Agendia worden begroot op:
- griffierecht
€
714,00
- salaris advocaat
€
1.661,00
- nakosten
€
178,00
(plus de verhoging zoals vermeld in de beslissing)
Totaal
€
2.553,00
5. De beslissing
De voorzieningenrechter
weigert de gevraagde voorzieningen,
veroordeelt Exact Sciences in de proceskosten van € 2.553,00, te betalen binnen veertien dagen na aanschrijving daartoe, te vermeerderen met € 92,00 plus de kosten van betekening als Exact Sciences niet tijdig aan deze veroordeling voldoet en het vonnis daarna wordt betekend,
verklaart deze proceskostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad.
Dit vonnis is gewezen door mr. N.C.H. Blankevoort, voorzieningenrechter, bijgestaan door mr. M. Veraart, griffier, en in het openbaar uitgesproken op 17 december 2025.
Coll: EB