ECLI:NL:RBAMS:2026:3442

De behandeling van het EAB heeft plaatsgevonden op de zitting van 3 maart 2026, in aanwezigheid van mr. G.J.A.M. Rasker, officier van justitie. De opgeëiste persoon is verschenen en is bijgestaan door zijn raadsman, mr. N. Stegerhoek, advocaat in Amsterdam, die waarneemt voor zijn kantoorgenoot, mr. M.L. van Gessel en door een tolk in de Letse taal.

De rechtbank heeft de termijn waarbinnen zij op grond van de Overleveringswet (OLW) uitspraak moet doen over de verzochte overlevering met dertig dagen verlengd.

Daarnaast heeft de rechtbank voor sluiting van het onderzoek ter zitting de gevangenhouding bevolen, met gelijktijdige schorsing van dat bevel tot aan de uitspraak.

Ter zitting heeft de opgeëiste persoon verklaard dat de bovenvermelde persoonsgegevens juist zijn en dat hij de Letse nationaliteit heeft.

Het EAB vermeldt:

De overlevering wordt verzocht ten behoeve van de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf voor de duur van vijf jaar en zeven maanden, door de opgeëiste persoon te ondergaan op het grondgebied van de uitvaardigende lidstaat. Van deze straf resteren volgens het EAB nog één jaar, zeven maanden en tien dagen. De vrijheidsstraf is aan de opgeëiste persoon opgelegd bij het hiervoor onder 1. genoemde vonnis.

Dit vonnis betreft de feiten zoals die zijn omschreven in het EAB.

Standpunten van de raadsman en de officier van justitie

De raadsman en de officier van justitie hebben ten aanzien van artikel 12 OLW geen standpunten ingenomen.

Oordeel van de rechtbank

Ten aanzien van The Riga City Pardaugava Court judgment of 29 March 2018

Uit het EAB blijkt dat de opgeëiste persoon in persoon is verschenen op de zitting die tot de beslissing heeft geleid. Dat betekent dat artikel 12 OLW niet van toepassing is op dit vonnis.

Ten aanzien van The Riga City Court decision of 14 December 2023, legal force on 21 March 2024.

Uit het EAB blijkt dat de opgeëiste persoon bij beslissing van 17 maart 2022 voorwaardelijk in vrijheid is gesteld. Uit de aanvullende informatie van 27 januari 2026 volgt dat bij beslissing van The Riga City Court van 14 december 2023, welke beslissing in hoger beroep is bevestigd, de voorwaardelijke invrijheidstelling is herroepen omdat de opgeëiste persoon zich niet aan de voorwaarde van elektronisch toezicht had gehouden.

De (in hoger beroep bevestigde) beslissing tot tenuitvoerlegging van 14 december 2023 is geen beslissing waarbij de aard of de maat van de aanvankelijk opgelegde straf is gewijzigd. Deze beslissing valt daarom niet onder de reikwijdte van artikel 12 OLW.

Inleiding

In andere zaken die zagen op Letse EAB’s, onder meer in haar uitspraken van 21 februari 2024 en 19 september 2024, heeft de rechtbank geoordeeld dat sprake is van een algemeen reëel gevaar dat gedetineerden in Letland aan een onmenselijke of vernederende behandeling zullen worden blootgesteld. Het algemeen gevaar ziet met name op het bestaan van een informele hiërarchie onder gedetineerden (het ‘kastenstelsel’) in de Letse gevangenissen, met geweld tegen, en een vernederende behandeling van, gedetineerden in de lagere kasten als gevolg.

The European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (hierna: CPT) heeft op 26 februari 2025 een wederom zeer kritisch rapport uitgebracht over Letland naar aanleiding van het bezoek dat van 24 tot 31 mei 2024 heeft plaatsgevonden. Dit rapport geeft geen aanleiding om anders te oordelen over het eerder vastgestelde reële gevaar van schending van artikel 4 Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: Handvest) voor gedetineerden in Letland. Zo constateert het CPT onder meer:

“The findings of the 2024 visit, as set out in this report, demonstrate that there is still a lack of progress across a range of critical areas. These include the conversion of dormitory-type accommodation into cellular-type accommodation, the elimination of the pervasively harmful effects of the informal prisoner hierarchy, and the improvement in the recording, reporting and effective investigation of suspected cases of inter-prisoner violence. (…) Furthermore, the Committee notes that the informal prisoner hierarchy continues to be deeply embedded in almost every aspect of daily prison life. The Committee reiterates its view that the situation of prisoners belonging to the lowest caste of the informal prisoner hierarchy, which in some cases could amount to modern slavery (in the form of forced labour), could be considered to constitute a continuing violation of Article 3 of the European Convention on Human Rights. (…) The Committee calls upon the Latvian authorities to significantly enhance their efforts to eradicate the influence of the informal prisoner hierarchy in the prison system, which is inter alia undermining the authority of the state, fuelling inter-prisoner violence, and promoting access to illicit drugs in prisons.”

In paragrafen 45 tot en met 60 zet het CPT uiteen op welke wijze het kastenstelsel ten tijde van de bezoeken nog steeds vergaande effecten had op vrijwel ieder aspect van het dagelijks leven van gedetineerden in Letland. Die effecten zien zowel op fysiek geweld als op de niet gewelddadige maar wel vernederende aspecten van het kastenstelsel. Ten aanzien van deze laatste effecten van het kastenstelsel staat er in het rapport:

“56. During interviews with the prisoners from the lowest caste, levyje, the delegation inquired about the impact of their status on their daily lives. The prisoners explained that they were not allowed to express an opinion on anything or to make any decisions. Some said that being a levyj felt “like a second punishment” and that they were “cockroaches who had to adapt to survive”.

Levyje had to use separate sanitary facilities, eat at separate tables at the canteen, exercise in separate gyms (or use a sports field only when it was not used by the higher castes), and go to the shop last; in some prisons they were not allowed to use the kitchen in the unit, and in others, they had to use a separate cooker, a separate fridge, and a separate table. Further, levyje said that they had to stand guard outside a dormitory unit for hours every day and inform other inmates when they saw prison staff approaching the (unstaffed) unit (the delegation witnessed this numerous times in all prisons visited).

57. All the maintenance work in common spaces was done (and paid for by the administration) by levyje and, of those, only the lowest category, cherti, were cleaning the toilets. It is noteworthy that the latter were not able to have any other work (for example, in the prison manufacturing facility) due to security concerns regarding their safety. They spent most of their time locked in their cells, where they were accommodated for their own protection (at their own request or upon a decision of the administration).

The CPT recommends that the Latvian authorities take urgent steps to ensure that prisoners who are exposed to the risk of abuse by fellow inmates and those who do not (or no longer) wish to be involved in the informal prisoner hierarchy receive the management’s full support including, if they so request, by being accommodated in separate living units (established to this end) offering adequate material conditions and regime tailored to their needs, and the necessary supervision by staff.

58. Officially, all prisoners were supposed to clean their dormitory rooms/cells themselves (rotating the tasks amongst each other) but in reality levyje were cleaning not only the corridors and other common spaces but also the rooms/cells of the higher caste prisoners (the latter sometimes “thanked” them with cigarettes, tea, or buying them some food from the prison shop). Levyje working in the bedding laundry often also did personal laundry for the higher caste prisoners.

Some levyje interviewed by the delegation said that they could refuse to do such tasks if they had enough money on their personal account, and that usually such work was done by those who had no other income (due to lack of support from outside, no work, etc.), since it was the only way to obtain tea, cigarettes, etc. However, smotriaschij in one prison told the delegation that levyje who wished to live in the dormitory-type accommodation (and thus enjoy a more open regime) did not have the right to refuse menial work assigned to them.

To conclude, it is therefore not surprising that a number of the lowest caste prisoners interviewed by the delegation were expressing a wish to be accommodated in a unit/block free from the control of the informal prisoner hierarchy.

59. The Committee reiterates its view expressed in the report on the 2022 visit that the situation of prisoners belonging to the lowest caste in Latvia, which in some cases could amount to modern slavery (in the form of forced labour), could be considered to constitute a continuing violation of Article 3 of the European Convention on Human Rights . Article 3 prohibits, inter alia all forms of inhuman or degrading treatment and obliges state authorities to take appropriate measures to prevent such treatment, including that carried out by private individuals, such as fellow prisoners.

In this regard, a reference should be made to a recent judgment of the European Court of Human Rights in the case of D. v. Latvia (application no. 76680/17) of 11 January 2024, where the Court has found that “life in such a hostile environment often resulted in a continuous accumulation of stress, particularly for individuals subjected to inequity, and not solely from immediate or chronic threats. The mere anticipation of such threats could also cause enduring mental harm and anxiety of an intensity exceeding the level of stress caused by detention under normal conditions. The absence of any direct State involvement in acts of illtreatment that met the condition of severity such as to engage Article 3 did not absolve the State from its obligations under this provision. In particular, the national authorities had an obligation to take measures to ensure that individuals within their jurisdiction were not subjected to torture or to inhuman or degrading treatment or punishment, including such ill-treatment administered by private individuals.” The Court accordingly found that the Latvian authorities had not taken adequate steps to protect the applicant from the treatment associated with his belonging to the lowest caste.

The Court further stated that it was for the Latvian authorities to draw the necessary conclusions from the judgment and to take appropriate general measures to address the issue of the informal prisoner hierarchy in a manner that would extend beyond the circumstances of this case in order to prevent future similar violations.

60. During the meeting with the Latvian authorities at the end of the 2024 visit, they informed the CPT delegation that the action plan on the implementation of the judgment in the case of D. v. Latvia would be approved by the Government in October 2024.

In the Committee’s view, it is crucial that such a plan includes measures to convert the current dormitory-type accommodation into cellular-type accommodation, to significantly increase custodial staff numbers (including ensuring that they are adequately remunerated, appropriately trained, and motivated), to further develop prisoner reintegration (with work, education and meaningful activities), to fight against the smuggling of and trade in prohibited objects, along with provision of adequate assistance to prisoners with substance-related problems, and to overcome the pervasively harmful effects of the informal prisoner hierarchy. The CPT trusts that all these points have been taken on board in the action plan and would like to receive a copy of the action plan once it is adopted. ”

De Letse autoriteiten (The Department of Imprisonment Institutions) hebben bij brief van 21 januari 2026 onder meer het volgende geantwoord op de door het Internationaal Rechtshulp Centrum (IRC) gestelde vragen:

“On extradition of [de opgeëiste persoon] from the Kingdom of Netherlands.

(…) the Department informs that the person concerned in case of his extradition to the Republic of Latvia initially will be placed in Riga Central Prison Investigation Prison Unit.

(…).

(…)

It shall be noted that the administration of the Department is regularly supervising the imprisonment conditions and ensures their compatibility with the international standards, including the guidelines of the European Committee for the prevention of torture (further referred as “CPT”). In addition, prisoners may file the complaints (applications) both to the administration of prisons and to other external supervision institutions, for example, the Ombudsman of the Republic of Latvia, who is conducting the independent supervision.

Therefore, in prisons of the Republic of Latvia is ensured that prisoners are not exposed to inhuman or degrading treatment, all necessary guarantees are being complied with, stemming out from the international and national legal acts. While enforcing any criminal punishment, including the security measure - arrest - in prisons of the Republic of Latvia shall be ensured required guarantees against the torture, inhuman or degrading treatment against prisoners. The administration of prisons of the Republic of Latvia ensures that punishments are enforced legally, without any illegal or degrading actions against prisoners.

(…)

The reinforced security monitoring and supervision is conducted in prisons, therefore

ensuring the security of prisoners. The staff of prisons is being appropriately trained in solving of conflicts for rapid identifying and preventing of the endangerments. The targeted training system is being developed and implemented for prison staff, ensuring contemporary training content and modern infrastructure compatible with the recommendations of CPT.

The number and coverage of the video-surveillance cameras is constantly increased,

especially in shared facilities where large number of prisoners are present. The video-

surveillance system is used for timely identification of incidents, aggressive conduct or

conflicts, ensuring the rapid response of the staff. The video-surveillance system allows more efficient analysing of the situation and to take the preventive decisions.

The use of the video-surveillance cameras in prisons allows the officials to response

immediately to any threats, suspicious or violent actions, to prevent the physical and emotional violence among prisoners, especially in places where large number of prisoners form various cells are present.

There are set up the prisoners allocation commissions, that shall allocate prisoners into

cells according to the medical, security and crime prevention criteria. In addition, the premises are being renovated and repaired as much as possible, in the result of the renovations and repairs the number of prisoners in cells is being decreased. During renovations the living conditions are being improved, the security risks are prevented in relation with brining into the cells the prohibited items and substances, that in its turn decreases the violence in prisons and the informal hierarchy of prisoners.

Therefore, the overall approach is ensured, including the training of staff, reinforced video-surveillance, safe allocation of prisoners and improving the living conditions for excluding the violence and other risks mentioned in CPT report.

In reply to 6th question “What protection can specifically be offered to the wanted

person?” the Department informs that in prisons is ensured the concrete and targeted protection of prisoners in case of existing the serious threats. For example, relocation to another cell or ward for prevention direct contact with the sources of potential endangerment. Relocation to another block, if reinforced protection is required. Relocation to another prison, if other measures are ineffective or inappropriate.

In situations when the relocation is not possible or is ineffective, the officials of prisons

are conducting reinforced supervision (monitoring) of prisoner, including the regular checks of the cells and wards.

(…)

the Department informs that if prisoner is in danger of being subjected to inhuman or degrading treatment, the relocation to another cell, unit or other secure room is ensured immediately. as soon as any threats are found or there is an impartially demonstrable endangerment to the safety of the prisoner.

(…)

Arrested persons, who before arrest has never served punishment in any prison, shall be placed separately from other arrested persons. The arrested persons shall be placed into cells according to the internal security procedures, as well as according to their personal qualities and psychological compatibility as far as possible.

(…)”

Op aanvullende vragen van het IRC heeft The Department of Imprisonment Institutions bij brief van 19 februari 2026 nog onder meer het volgende geantwoord:

“(…)

It is not possible to provide each prisoner with the single-cell, nevertheless in case of endangerment a person shall be immediately relocated to single, small-area or another cell, but in case is essential endangerment such person may be relocated to another prison as well. In special cases, when a person is providing the testimonies within the criminal procedure, the special procedural protection may be applied as well by placing such person separately from other prisoners.

(…)

Each situation in prisons is assessed individually for choosing the most appropriate and efficient measures for the protection of prisoner, taking into account the seriousness and sources of the threat, security needs of prisoner, possible conflict situations in prisons and the recommendations of CPT.

Hence in prisons of the Republic of Latvia is ensured targeted and efficient protection of prisoners on the grounds of the individual risks assessment and by applying the most appropriate security measures.”

Standpunt van de raadsman

De raadsman heeft zich op het standpunt gesteld dat de gegeven detentiegarantie zeer algemeen van aard is en het vastgestelde algemene gevaar niet is weggenomen voor de opgeëiste persoon. Het is niet duidelijk waar de opgeëiste persoon gedetineerd zal raken. Bij deze stand van zaken is er voor de opgeëiste persoon een reëel gevaar dat hij in detentie in Letland onmenselijk of vernederend zal worden behandeld. Om die reden heeft de raadsman de rechtbank verzocht om de beslissing ten aanzien van de overlevering aan te houden op grond van artikel 11 lid 2 OLW en om op grond van artikel 11 lid 4 OLW een redelijke termijn te stellen van dertig dagen om nadere, verhelderende, informatie te verkrijgen.

Standpunt van de officier van justitie

De officier van justitie heeft zich eveneens op het standpunt gesteld dat het vastgestelde algemeen gevaar niet is weggenomen voor de opgeëiste persoon en heeft eveneens verzocht om de beslissing op de overlevering aan te houden en een redelijke termijn van dertig dagen te stellen om de Letse autoriteiten te vragen naar een concrete garantie die is toegesneden op de opgeëiste persoon.

Oordeel van de rechtbank

De rechtbank moet beoordelen of er zwaarwegende en op feiten berustende gronden bestaan om aan te nemen dat de opgeëiste persoon na overlevering aan Letland het eerder vastgestelde algemene gevaar zal lopen en dus of er ook een individueel gevaar bestaat dat opgeëiste persoon aan een onmenselijke of vernederende behandeling zal worden blootgesteld. Omdat de voormelde detentiegarantie niet afkomstig is van, noch goedgekeurd is door de uitvaardigende rechterlijke autoriteit, dient de rechtbank de geboden zekerheid van de garantie te toetsen aan de hand van een globale beoordeling van alle gegevens waarover zij beschikt.

Met de raadsman en de officier van justitie acht de rechtbank de aanvullende informatie, gelet op het vastgestelde algemeen gevaar ten aanzien van het kastenstelsel, te algemeen geformuleerd en onvoldoende concreet om het vastgestelde algemeen gevaar van blootstelling aan een onmenselijke of vernederende behandeling voor de opgeëiste persoon weg te nemen. In het bijzonder blijkt uit de verstrekte informatie niet welke concrete effecten de genomen algemene maatregelen hebben op de nadelige gevolgen van het kastenstelsel. Bovendien is de gegeven informatie van algemene aard en ziet niet of nauwelijks op de concrete situatie van de opgeëiste persoon en kan hieruit niet worden afgeleid dat door de maatregelen het gevaar voor geweld en vernederende behandeling ten aanzien van de opgeëiste persoon is geweken. Zo wordt alleen informatie verschaft over algemene maatregelen die worden genomen en wordt gesproken over de maatregelen in alle detentie-instellingen in Letland in plaats van specifiek de detentie-instelling waar de opgeëiste persoon na overlevering naar alle waarschijnlijkheid zal worden geplaatst. Ten slotte lijken veel van de genomen maatregelen met name gericht te zijn tegen het geweld dat voortkomt uit het kastenstelsel. De maatregelen zien niet, althans onvoldoende op andere nadelige gevolgen van het kastenstelsel, zoals het vernederende aspect. De rechtbank wijst in dat verband in het bijzonder naar de hiervoor geciteerde passages uit het laatste CPT-rapport van 26 februari 2025, waarin onder meer wordt omschreven dat gedetineerden uit de laagste kaste (de levyje) gebruik dienen te maken van aparte sanitaire faciliteiten, aan aparte tafels in de kantine dienen te eten, in aparte zalen moeten sporten, of op andere tijdstippen dan de hogere kasten, en pas als laatste naar de winkel mogen gaan. Verder worden levyje ingezet om urenlang de wacht te houden bij een slaapzaal om medegedetineerden te waarschuwen voor aanlopend gevangenispersoneel, dat de levyje slechts het onderhouds- en schoonmaakwerk kunnen doen en worden uitgesloten van andersoortig werk, en dat de levyje ook worden geacht de cellen van gedetineerden uit de hoge kaste schoon te maken en voor hen de was te doen. Dit maakt dat sommige levyje zich voelden als “kakkerlakken die zich moesten aanpassen om te overleven”. De rechtbank beschikt over onvoldoende informatie om vast te kunnen stellen dat ook deze nadelige aspecten van het kastenstelsel voor de opgeëiste persoon zijn weggenomen.

De rechtbank stelt daarmee vast dat voor de opgeëiste persoon een individueel gevaar bestaat van schending van zijn grondrechten wegens de detentieomstandigheden als de overlevering zou worden toegestaan. Dat betekent dat de rechtbank de beslissing moet aanhouden op grond van artikel 11, tweede lid, OLW, tenzij evident is dat het gevaar niet binnen een redelijke termijn zal worden weggenomen als gevolg van een wijziging van de omstandigheden. In dat laatste geval zou de rechtbank direct geen gevolg kunnen geven aan het EAB en de officier van justitie niet-ontvankelijk kunnen verklaren. De rechtbank acht het evenwel niet ondenkbaar dat de hiervoor bedoelde wijziging van de omstandigheden zich binnen afzienbare tijd voordoet en ziet daarom aanleiding het onderzoek te heropenen en te schorsen.

Op grond van artikel 11, tweede lid, OLW, houdt de rechtbank de beslissing over de overlevering aan, omdat er een mogelijkheid bestaat dat bij wijziging van de omstandigheden het reële gevaar van een onmenselijke of vernederende behandeling alsnog – en binnen afzienbare tijd – kan worden uitgesloten. Op de volgende zitting zal de rechtbank onderzoeken of een wijziging in de omstandigheden optreedt.

De rechtbank stelt hierbij, ingevolge artikel 11, vierde lid, OLW, een redelijke termijn van dertig dagen waarbinnen dergelijke informatie dient te worden ontvangen.

De voortzetting van de zaak zal worden ingepland uiterlijk tien dagen na het beëindigen van de redelijke termijn op 15 april 2026, dus tussen 15 april 2026 en 23 april 2026, zodat nagegaan kan worden of een wijziging in de omstandigheden binnen de termijn van dertig dagen is opgetreden.

Op basis van artikel 22, vierde lid, sub c, OLW, verlengt de rechtbank de termijn waarbinnen zij uitspraak moet doen met zestig dagen, onder gelijktijdige verlenging van de – geschorste –gevangenhouding op grond van artikel 27, derde lid, OLW.

Wanneer binnen de hierboven gestelde redelijke termijn geen wijziging in de omstandigheden is opgetreden, zal aan de overlevering ingevolge artikel 11, eerste lid, OLW, geen gevolg worden gegeven en zal de officier van justitie niet-ontvankelijk worden verklaard.

HEROPENT en SCHORST het onderzoek en bepaalt dat de zaak opnieuw moet worden ingepland op een zitting op 15 april 2026 of uiterlijk tien dagen daarna, dus tussen 15 april 2026 en 23 april 2026.

HOUDT AAN de beslissing over de overlevering op grond van artikel 11, tweede lid, OLW.

VERLENGT de termijn waarbinnen de rechtbank uitspraak moet doen op grond van artikel 22, vierde lid, sub c, OLW met zestig dagen, onder gelijktijdige verlenging van de

– geschorste – gevangenhouding op grond van artikel 27, derde lid, OLW.

BEVEELT de oproeping van de opgeëiste persoon tegen nader te bepalen datum en tijdstip, met tijdige kennisgeving daarvan aan zijn raadsman.

BEVEELT de oproeping van een tolk voor de Letse taal tegen nader te bepalen datum en tijdstip.

Deze uitspraak is gedaan door

mr. O.P.M. Fruytier, voorzitter,

mrs. D.L.S. Ceulen en E. van den Brink, rechters,

in tegenwoordigheid van mr. D. Kloos, griffier.

en in het openbaar uitgesproken op de zitting van 17 maart 2026.

Ingevolge artikel 29, tweede lid, OLW staat tegen deze uitspraak geen gewoon rechtsmiddel open.