ECLI:NL:RBDHA:2026:26074

Procesverloop

Eiser heeft tegen het bestreden besluit beroep ingesteld.

De rechtbank heeft partijen op 27 juli 2026 gevraagd om hun standpunten met betrekking tot het binnenlands beschermingsalternatief schriftelijk aan te vullen. Partijen hebben hierop geregeerd.

De rechtbank heeft het beroep op 5 augustus 2026 op zitting behandeld. Eiser is verschenen, bijgestaan door zijn gemachtigde. Als tolk is verschenen [tolk] . Verweerder heeft zich laten vertegenwoordigen door zijn gemachtigde.

Beoordeling door de rechtbank

3. Eiser is geboren op [datum] 1995 en heeft de Somalische nationaliteit. Hij legt aan zijn asielaanvraag het volgende ten grondslag. Hij is in 2013 door twee mannen van Al-Shabaab benaderd om belastinggeld te innen. Eiser weigerde en is vrijgelaten. Zijn moeder adviseerde hem om naar Mogadishu te vluchten. Eiser heeft daar toen gewoond, gewerkt en avondonderwijs gevolgd. Eiser ontmoette daar een meisje van een andere stam. Eiser en zij konden niet samen zijn vanwege de stam. Eiser vluchtte eerst naar Kenia. De oom van het meisje is daar achter gekomen en heeft eiser gesommeerd om van haar te scheiden. In 2022 keerde eiser terug naar Somalië. Eerst naar Mogadishu om weer in de elektrozaak te werken. In 2023 is eiser bij terugkeer naar zijn geboortedorp opgepakt en enkele dagen vastgehouden omdat eiser in 2013 is gevlucht en vanwege smartphonegebruik. Daardoor wordt eiser gezien als spion. Eiser heeft zich uit deze situatie kunnen ontworstelen na een aanval van de overheid. In Mogadishu is eiser een keer gebeld door Al-Shabaab. Ook is er geld overgemaakt voor een lijkwade. In diezelfde periode is eisers zus ook door Al-Shabaab opgepakt. Bij terugkeer naar Somalië vreest eiser vermoord te worden door Al- Shabaab. Ook vreest eiser voor de overheid nu hij illegaal is uitgereisd.

4. Verweerder heeft de asielaanvraag van eiser als ongegrond afgewezen en aan hem een terugkeerbesluit uitgevaardigd. Eiser krijgt geen uitstel van vertrek om medische redenen. Volgens verweerder bevat het asielrelaas van eiser de volgende relevante motieven:

1. Identiteit, nationaliteit en herkomst;

2. Problemen met Al-Shabaab door eisers weigering zich bij hen aan te sluiten.

Verweerder acht beide asielmotieven geloofwaardig. Eiser is echter geen vluchteling in de zin van het Vluchtelingenverdrag en heeft niet aannemelijk gemaakt dat hij bij terugkeer een reëel risico op ernstige schade loopt. Bovendien heeft eiser een vestigingsalternatief. Eiser kan in Mogadishu zijn problemen met Al-Shabaab vermijden. Eiser kan daar op een veilige wijze naartoe reizen en heeft toegang tot dat gebied. Daarom kan redelijkerwijs van eiser worden verwacht dat hij zich daar vestigt.

Omvang van het geschil

5. Ter zitting heeft verweerder bevestigd dat hij eisers problemen geloofwaardig acht en ervan uitgaat dat eiser bij terugkeer naar zijn geboortedorp een reëel risico op ernstige schade loopt.

Welk recht is van toepassing?

6. Eisers asielaanvraag en het bestreden besluit zijn van voor het Asiel- en Migratiepact dat met ingang van 12 juni 2026 in werking is getreden. De rechtbank stelt vast dat verweerder in het bestreden besluit en eiser in zijn gronden van beroep, een standpunt kenbaar heeft gemaakt over het binnenlands beschermingsalternatief in het kader van de Kwalificatierichtlijn dat toen gold. Per 12 juni 2026 is de Kwalificatieverordening (Kvo) van kracht. Uit artikel 42 van die verordening volgt dat de verordening ook van toepassing is op lopende aanvragen die voor 12 juni 2026 zijn ingediend. De rechtbank zal in dit geval uitgaan van het recht zoals dat gold ten tijde van het sluiten van het onderzoek. Dit betekent dat de rechtbank zal toetsen aan de Kwalificatieverordening. Partijen zijn het daarmee eens en hebben op verzoek van de rechtbank hun standpunten kenbaar gemaakt over het binnenlands beschermingsalternatief in het kader van artikel 8 van de Kvo.

Juridisch kader

7. In gebieden in Somalië waar Al-Shabaab aan de macht is of het gebied controleert, is de mensenrechtensituatie zodanig dat voor iedere terugkeerder een reëel risico bestaat op ernstige schade in de zin van artikel 29a, eerste lid, Vw. Dit risico op ernstige schade wordt ook aangenomen voor vreemdelingen die afkomstig zijn uit een gebied waar Al-Shabaab niet aan de macht is of het gebied controleert, maar over land moeten reizen door een gebied waar Al-Shabaab wel de macht heeft of het gebied controleert. Onder voorwaarden kan een binnenlands beschermingsalternatief worden tegengeworpen in een gebied waar Al-Shabaab niet aan de macht is (zie paragraaf C9/30.5.2 Vc).

Bij het onderzoek naar het bestaan van een binnenlands beschermingsalternatief, beoordeelt verweerder of de vreemdeling zich kan vestigen in een ander deel van het land, dan waar hij vervolging vreest of een reëel risico loopt op ernstig lijden. Naast het vereiste dat de dreiging in een ander deel van het land niet mag bestaan, is het ook van belang dat de vreemdeling in het andere deel van het land geen nieuwe dreiging zal ondervinden. Uit artikel 8, eerste lid, van de Kvo volgt dat de vreemdeling op een veilige en wettige manier moet kunnen reizen naar en zich toegang moet kunnen verschaffen tot het gebied waar hij wordt geacht binnenlandse bescherming in te kunnen roepen. De bescherming die de vreemdeling in het gebied krijgt, hoeft niet dezelfde te zijn als de bescherming die de vreemdeling in Nederland zou hebben gekregen.

Verweerder toetst, conform paragraaf C3/3.4.2. van de Vreemdelingencirculaire 2000 (Vc 2000) of, gelet op de individuele omstandigheden, in Somalië een binnenlands beschermingsalternatief kan worden tegengeworpen. Bij deze beoordeling dienen de volgende aanknopingspunten te worden betrokken:

eerder verblijf in het gebied buiten het gebied van herkomst; en

de aanwezigheid van grootfamilie.

Heeft verweerder Mogadishu als binnenlands beschermingsalternatief mogen tegenwerpen?

8. Eiser voert aan dat zijn problemen geloofwaardig zijn geacht en Mogadishu daarom voor hem niet als veilig vestigingsalternatief kan gelden. Verweerder gaat er aan voorbij dat een vestigingsalternatief alleen kan worden tegengeworpen als er ook sprake is van de aanwezigheid van een grootfamilie. Niet is in geschil dat eiser die niet heeft. Verweerder heeft verder niet bestreden dat de Sheikhal, waartoe eiser behoort, niet als subclan van de Hawiye wordt aangemerkt maar dat daarover discussie is. In de zienswijze is aangevoerd dat de Sheikhal af en toe slachtoffer zijn van mensenrechtenschendingen omdat zij niet tot een grotere clan behoren en dus geen bescherming genieten. Verweerder heeft de positie van de Sheikhal ten onrechte niet bij de beoordeling betrokken. Eiser benadrukt dat in artikel 8, derde lid van de Kvo expliciet is opgenomen dat de beslisautoriteit de bewijslast draagt bij het tegenwerpen van een binnenlands beschermingsalternatief. Het is dus aan verweerder om aan te tonen dat eiser beschikt over een binnenlands beschermingsalternatief.

Verweerder stelt zich op het standpunt dat Mogadishu als vestigingsalternatief voor eiser kan gelden. Eiser heeft in Mogadishu gewoond, gewerkt en gestudeerd. Na zijn uitreis naar Kenia is eiser opnieuw in Mogadishu gaan wonen en werken. Hieruit blijkt dat eiser in staat is gebleken om na zijn terugkeer opnieuw een bestaan op te bouwen. Eiser heeft in totaal ongeveer zeven jaar in Mogadishu gewoond. Al die tijd heeft eiser geen concrete problemen ondervonden als gevolg van het weigeren van de deelname aan Al-Shabaab. Verweerder stelt dat dit past bij informatie uit openbare bronnen waaruit blijkt dat Mogadishu onder federale controle staat. In Mogadishu is, anders dan in Abaadji waar eiser oorspronkelijk vandaan komt, Al-Shabaab niet actief. Eiser kan vanuit Nederland direct naar de internationale luchthaven in Mogadishu vliegen. Bovendien behoort eiser tot de Hawiye clan, zodat sprake is van een netwerk in Mogadishu.

De rechtbank is van oordeel dat verweerder Mogadishu onterecht als beschermingsalternatief heeft aangemerkt. De rechtbank stelt voorop dat uit artikel 8, eerste lid, van de Kvo volgt dat verweerder dient te onderzoeken of eiser op een veilige en wettige manier kan reizen naar en zich toegang kan verschaffen tot Mogadishu en dat redelijkerwijs van hem kan worden verwacht dat hij zich daar vestigt. Uit het tweede lid van dit artikel volgt ook dat verweerder een onderzoek als bedoeld in het eerste lid slechts mag uitvoeren indien duidelijk vaststaat dat het risico op vervolging of ernstige schade uitgaat van een actor wiens of wier bevoegdheid duidelijk beperkt is tot een specifiek geografisch gebied of wanneer de staat zelf slechts controle heeft over bepaalde delen van het land.

Uit het Algemeen Ambtsbericht Somalië (AAB) volgt dat Mogadishu onder ‘federal-aligned coalition’ valt. Echter, ook in de door de federale regering gecontroleerde gebieden had Al Shabaab nog een vorm van controle. Ook blijkt uit het ambtsbericht het volgende:

‘De stedelijke gebieden die in handen van de overheid waren, waren over het algemeen belegerd door Al Shabaab in de omringende gebieden.

Al Shabaab kon zich vrij bewegen en infiltreren, ook in de stedelijke gebieden inclusief Mogadishu, en volgens een vertrouwelijke bron soms zelfs in de beveiligde zone rondom het vliegveld (zie ook paragraaf 2.2.1.2).’

‘Mogelijkheden zich binnen Zuid-Centraal Somalië aan dreiging te onttrekken. Voor informatie over bescherming door de autoriteiten, zie paragraaf 4.3. Personen die problemen hadden met Al Shabaab konden naar stedelijke gebieden als Mogadishu, Kismayo of Baidoa trekken – steden die onder bestuur van de overheid stonden. Hiermee konden ze zich echter niet altijd onttrekken aan geweld, want Al Shabaab had de capaciteit om zich ook buiten gebieden onder hun controle te verplaatsen (zie ook paragraaf 2.1.5). Of Al Shabaab een persoon zou opsporen hing af van de soort problemen die de persoon had met Al Shabaab, en de bereidheid die Al Shabaab had om tijd en middelen te investeren in het vinden van de persoon. Deze afweging was afhankelijk van de context en van de betrokken Al Shabaabfunctionaris. De overheid had niet de capaciteit om burgers tegen Al Shabaab te beschermen.

De rechtbank stelt voorop dat uit het AAB niet blijkt dat de controle van Al-Shabaab duidelijk beperkt is tot een specifiek geografisch gebied. Zoals eerder gesteld blijkt uit het AAB dat ook in de door de federale regering gecontroleerde gebieden, Al-Shabaab nog een vorm van controle had. Uit het voorgaande blijkt naar het oordeel van de rechtbank daarom niet dat eiser veilig kan reizen naar Mogadishu. Niet is uitgesloten dat Al-Shabaab zelfs rondom het vliegveld van Mogadishu controle uitoefent. Verweerders stelling dat Mogadishu onder federale controle staat, volgt de rechtbank daarom niet. Uit de door eiser overgelegde landeninformatie volgt ook dat Mogadishu alleen in uitzonderlijke omstandigheden als binnenlands beschermingsalternatief kan gelden. De rechtbank betrekt daarbij dat eiser geen grootfamilie heeft. De rechtbank leest niet dat dit als voorwaarde wordt gesteld, maar verweerder heeft niet betwist dat eiser geen grootfamilie heeft en onvoldoende gemotiveerd dat eiser tot een meerderheidsclan behoort en daarom op bescherming van zijn clan kan rekenen. Verweerder heeft niet betwist dat er discussie bestaat over of de Sheikhal, waar eiser toe behoort, als subclan van de Hawiye kan worden beschouwd. Daarmee staat vast dat eiser geen grootfamilie heeft, en ook dat hij geen bescherming kan inroepen van zijn clan. Niet is in geschil dat eiser een reëel risico loopt op ernstige schade in zijn herkomstplaats Abaaji. Dat eiser eerder in Mogadishu heeft verbleven, heeft verweerder naar het oordeel van de rechtbank onterecht als aanknopingspunt gezien om Mogadishu als binnenlands beschermingsalternatief aan te merken. Eiser is naar Mogadishu gevlucht om Abaaji te ontvluchten. De rechtbank acht daarbij van belang dat eisers problemen geloofwaardig zijn geacht. Daarmee staat vast dat eiser in Mogadishu door Al-Shabaab is gebeld en dat naar hem geld is overgemaakt voor een lijkwade. Gelet op het voorgaande is de rechtbank van oordeel dat Mogadishu niet als binnenlands beschermingsalternatief voor eiser kan worden aangemerkt.

Nu de rechtbank van oordeel is dat eisers asielrelaas zwaarwegend is, hij bij terugkeer naar Somalië een reëel risico op ernstige schade loopt en dat Mogadishu hem niet als vestigingsalternatief mag worden tegengeworpen, komt de rechtbank niet toe aan de bespreking van de overige beroepsgronden.

Conclusie en gevolgen

9. Het beroep is gegrond. De rechtbank oordeelt dat eiser aannemelijk heeft gemaakt dat hij een reëel risico loopt op ernstige schade en dat van een binnenlands beschermingsalternatief geen sprake is. De rechtbank vernietigt daarom het bestreden besluit, ook omvattende het terugkeerbesluit en inreisverbod. Met toepassing van artikel 8:72, derde lid, aanhef en onder b, van de Algemene wet bestuursrecht, neemt de rechtbank zelf een beslissing. De rechtbank draagt verweerder op aan eiser een asielvergunning onder artikel 29a van de Vw (huidig) te verlenen.

10. De Uitvoerings- en implementatiewet Asiel- en migratiepact 2026 (Implementatiewet) bevat het overgangsrecht voor de behandeling van asielaanvragen die zijn ingediend vóór 12 juni 2026. Dit overgangsrecht houdt in dat voorschriften van de tot 12 juni 2026 geldende Vw die betrekking hebben op een achttal specifiek genoemde onderwerpen, van toepassing blijven op de aanvragen van vóór 12 juni 2026. De voorschriften voor de ingangsdatum van een verleende asielvergunning zijn niet genoemd in dit overgangsrecht. Hierdoor zou de ingangsdatum van een asielvergunning voor eiser niet de datum zijn van aanvraag – wat het geval zou zijn ten tijde van zijn aanvraag – maar de datum van de dag na de verlening van een vergunning zijn. De rechtbank is van oordeel dat dit in strijd met de rechtszekerheid en rechtsbescherming zou zijn. De rechtbank is daarom van oordeel dat een redelijke toepassing van de Vw en de Implementatiewet betekent dat eiser een vergunning moet worden verleend met 1 december 2023 als ingangsdatum en een geldigheidsduur tot 1 december 2028.

11. Omdat het beroep gegrond is krijgt eiser een vergoeding van zijn proceskosten.

Verweerder moet deze vergoeding betalen. Deze vergoeding bedraagt € 1.868,- (1 punt voor het indienen van een beroepschrift en 1 punt voor deelname aan zitting, waarbij 1 punt een waarde heeft van € 934,-).

Beslissing

- verklaart het beroep gegrond;

- vernietigt het bestreden besluit van 21 mei 2026;

- draagt verweerder op om binnen vier weken na de dag van verzending van deze uitspraak aan eiser een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd te verlenen met als ingangsdatum 1 december 2023, geldig tot 1 december 2028;

- veroordeelt verweerder tot betaling van € 1.868,- aan proceskosten aan eiser.