RECHTBANK GELDERLAND
Team strafrecht
Zittingsplaats Arnhem
Parketnummer: 05/126314-21
Datum uitspraak: 18 april 2025
Beslissing van de meervoudige kamer als bedoeld in artikel 6:6:10 van het Wetboek van Strafvordering
in de zaak van
de officier van justitie
tegen
[betrokkene], (hierna: betrokkene)
geboren op [geboortedatum] 1970 te [geboorteplaats] (Somalië),
verblijvende in de PI [verblijfplaats].
Raadsvrouw: mr. I.A.C. van Mulbregt, advocaat te Den Haag.
Procedure
Betrokkene is op 31 maart 2022 bij vonnis van de rechtbank Gelderland ontslagen van alle rechtsvervolging en met oplegging van de maatregel van terbeschikkingstelling met voorwaarden, welke voorwaarden dadelijk uitvoerbaar zijn verklaard. Deze maatregel is dan ook ingegaan op 31 maart 2022. Het vonnis van de rechtbank is op 15 april 2022 onherroepelijk geworden. De maatregel is laatst verlengd bij beslissing van de rechtbank van 19 april 2024.
Op 4 maart 2025 is betrokkene op bevel van de officier van justitie aangehouden. Bij vordering van 6 maart 2025, ingekomen op dezelfde dag, heeft de officier van justitie gevorderd dat de verpleging van overheidswege alsnog wordt bevolen. Bij beschikking van 7 maart 2025 heeft de rechter-commissaris op vordering van de officier van justitie de voorlopige verpleging van overheidswege van betrokkene bevolen.
De rechtbank heeft verder kennis genomen van de volgende processtukken:
Ter zitting van 4 april 2025 zijn gehoord:
De standpunten
De officier van justitie heeft ter zitting de vordering tot omzetting van de terbeschikkingstelling gehandhaafd. Hoewel de gang van zaken bij de uitvoering van de maatregel vragen oproept, staat vast dat betrokkene meerdere voorwaarden heeft overtreden. Door zijn weigering nog met de reclassering in gesprek te gaan, kan het toezicht niet worden vormgegeven.
De raadsvrouw van betrokkene heeft primair gepleit voor afwijzing van de vordering. Dat de voorwaarden zijn overtreden wordt niet betwist. Zij stelt zich op het standpunt dat dit onvoldoende basis is voor toewijzing van de vordering tot omzetting. Het is een zwaar middel, terwijl ook met een lichter middel (in de vorm van een tijdelijke crisis-opname) kan worden volstaan. Subsidiair heeft de raadsvrouw verzocht de behandeling aan te houden en een ambulante psychiatrische rapportage te laten opmaken over de mogelijkheden voor voortzetting van de tbs met voorwaarden, de oorzaak van de ontregeling, de mogelijkheden om betrokkene te stabiliseren en in hoeverre klinische opname noodzakelijk is. Daarnaast heeft de raadsvrouw verzocht de reclassering opdracht te geven een indicatiestelling aan te vragen voor een klinische opname met een hoger beveiligingsniveau in het kader van de tbs met voorwaarden, nu de huidige voorwaarden slechts opname in een FPA mogelijk maken.
De beoordeling
Uit de ontslagbrief van [FPA] van 11 april 2023 kan worden afgeleid dat sprake is van een andere gespecificeerde schizofreniespectrum- of andere psychotische stoornis, stoornis in alcoholgebruik: matig, stoornis in cannabisgebruik: licht, complexe somatische problematiek: doof aan oor rechts, mogelijk niet aangeboren hersenletsel (NAH) na val van de fiets in 2017.
Verloop van de maatregel
Betrokkene is op 31 maart 2022 geplaatst op de Forensisch Psychiatrische Afdeling (FPA) [FPA]. In de periode die volgde liet betrokkene zien dat hij intrinsiek gemotiveerd was om abstinent te blijven van alcohol-, cocaïne- en cannabisgebruik. De behandeling bij FPA [FPA] is op 25 april 2023 positief afgerond en hij is doorgestroomd naar beschermd wonen [afdeling] te Amersfoort. Daar lijkt hij zich in eerste instantie goed aan te passen. Toch lijkt de ontwikkeling in een vroegtijdig stadium te stagneren. Er wordt door hem een toename van psychiatrische klachten gerapporteerd. Deze klachten worden gedempt door medicatie (Lorazepam) en rust. Er is echter geen verbetering van deze klachten te zien. Betrokkene blijft, ondanks de aanwezigheid van psychiatrische klachten, abstinent van alcohol en drugs.
De behandeling vanuit de Forensisch Ambulante Zorg (FAZ) is vooral gericht op het stabiliseren van het psychiatrisch ziektebeeld. Betrokkene weigert een verhoging van medicatie om zijn klachten te behandelen. Langzaam maar zeker neemt de onrust bij betrokkene toe. Dit wordt door zowel de reclassering, als door de ambulante behandelaren en woonbegeleiders geconstateerd. Hij trekt zich meer terug en is moeilijk te activeren. Later blijkt dat zijn familie in Somalië een aanhoudend beroep op hem doet. Zij verwachten financiële steun en dat zorgt bij betrokkene voor stress.
Overtreding van de voorwaarden
Op 28 februari 2025 wordt cocaïne- en cannabisgebruik vastgesteld na een speekseltest. Op dezelfde dag volgt betrokkene de aanwijzing van reclassering om terug te keren naar de woonlocatie niet op. Tevens uit hij zich op dat moment voor de eerste keer dreigend naar zijn reclasseringswerker. Op 4 maart 2025 uit betrokkene zich wederom op een dreigende toon naar de reclassering en geeft hij aan naar het buitenland te willen reizen en hiervoor al voorbereidingen voor te hebben getroffen (waarbij hij een paspoort laat zien en zegt iemand te kennen die de reis naar Somalië kan regelen). Ook zegt hij op dat moment niet meer mee te willen werken aan het toezicht; hij verlaat de locatie met onbekende bestemming. Het verblijf bij de woonlocatie wordt beëindigd. Het middelengebruik en het verwarde gedrag dat daaruit voortkomt liggen ten grondslag aan dit besluit.
Op 4 maart 2025 wordt hij aangehouden en overgebracht naar het huis van bewaring.
Op 21 maart 2025 wil de reclasseringswerker hem bezoeken om te zien of herstel van de verhoudingen mogelijk is, maar betrokkene weigert met hem te spreken.
Daarmee is voor de reclassering de maat vol, zij zien geen heil in voortzetting van de tbs met voorwaarden omdat deze onvoldoende mogelijkheden biedt om de risico’s op recidive te beheersen.
De beoordeling
Het verlengingsadvies van psychiater Maksimovic van 20 december 2023 vermeldt onder meer:
“Gesteld kan worden dat het recidiverisico afhankelijk is van betrokkenes
toestandsbeeld en van het feit, of er sprake is van gunstige situationele omstandigheden (verblijf in een gestructureerde omgeving, gebruik van medicatie, abstinentie van middelen). Als betrokkene psychosevrij is (wat de oorzaak van de psychose moge zijn), hij geen middelen gebruikt, hij voldoende steun en structuur krijgt en er gedoseerde druk op hem wordt gelegd, dan is het recidiverisico laag.”
In de periode van 28 februari 2025 tot en met 4 maart 2025 is betrokkene in een, ogenschijnlijk, snel tempo teruggevallen in middelengebruik. Hij raakt in toenemende mate verward en zet zich actief af tegen de aanwijzingen van de reclassering. Het rapport van de reclassering van 25 maart 2025 vermeldt onder meer:
“De abstinentie is op een abrupte wijze tot een eind gekomen. Waarschijnlijk door een hoge mate van stress is betrokkene weer terug gevallen in het gebruik van alcohol, cannabis en cocaïne (p. 2).” En “Betrokkene geeft aan veel stress te ervaren van het contact met zijn familie in Somalië. Er wordt naar zijn zeggen druk op hem uitgeoefend om de familie financieel te ondersteunen. Dit heeft in het verleden geleid tot schuldenproblematiek bij betrokkene. Deze hoge mate van stress heeft waarschijnlijk geleid tot een forse terugval in gebruik van middelen. Dit gebruik leidt tot een instabiel psychiatrisch toestandsbeeld. Deze instabiliteit wordt vervolgens versterkt door het feit dat betrokkene zijn dagelijkse medicatie (antipsychoticum) niet meer inneemt (p. 5)” En “Het huidige functioneren vertoont duidelijke overeenkomsten met het gedrag voorafgaand aan het indexdelict. Er is sprake van een hoge mate van stress, toename van psychiatrische klachten en excessief middelengebruik. Deze factoren hebben een luxerend effect op een psychotisch toestandsbeeld (zie indexdelict) (p. 4)”
Zorgelijk is dat vrijwel alle door psychiater Maksimovic genoemde beschermende factoren in relatief korte tijd lijken te zijn verdwenen. Betrokkene gebruikt weer drugs, verzet zich tegen de begeleiding en reclassering, verzet zich tegen medicatie en lijkt in toenemende mate onder invloed te staan van zijn familie, hetgeen veel stress meebrengt. En juist die stress lijkt ten grondslag te liggen aan de hele toegenomen oppositie. Met name dat laatste is relevant, want tegen deze beïnvloeding door de familie is in het kader van de terbeschikkingstelling met voorwaarden geen kruid gewassen; deze contacten kunnen niet worden voorkomen in de huidige situatie.
Ter zitting was geen normaal gesprek te voeren met betrokkene, hij leek in een eigen wereld te verkeren, gaf antwoord op niet gestelde vragen en geen antwoord op wel gestelde vragen. In deze omstandigheden is het niet te verwachten dat betrokkene zichzelf voldoende in de hand heeft om zich te houden aan de gestelde voorwaarden. Het delictgevaar is daarmee ook weer toegenomen.
Al met al ziet de rechtbank geen mogelijkheden om een bevel tot verpleging te vermijden. De vordering wordt daarom toegewezen.
Ten slotte
De rechtbank heeft al eerder haar zorgen uitgesproken over de steeds toenemende passantentermijn, die inmiddels meer dan twee jaren bedraagt. Ook andere rechtbanken hebben deze zorgen gedeeld. Als deze beslissing onherroepelijk wordt, zal betrokkene dus naar verwachting twee jaar in een penitentiaire inrichting verblijven, hetgeen de beslissing overigens bepaald niet gemakkelijker maakt. Als deze beslissing niet wordt bevestigd door het gerechtshof, zal een nieuwe kliniek moeten worden gezocht en ook dan zal betrokkene geruime tijd in een PI verblijven.
De rechtbank geeft het openbaar ministerie dan wel DJI dringend in overweging betrokkene zo spoedig mogelijk te plaatsen in een Penitentiair Psychiatrisch Centrum waar aanzienlijk betere behandelmogelijkheden zijn, gelet op de ogenschijnlijk opflakkerende psychose.
De beslissing
De rechtbank:
Beveelt de verpleging van overheidswege van [betrokkene].