RECHTBANK GELDERLAND
uitspraak van de voorzieningenrechter van 22 september 2026
in de zaak tussen
[verzoeker 1] en [verzoeker 2] , uit [woonplaats] , verzoekers
het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Ede
Samenvatting
Zittingsplaats Arnhem
Bestuursrecht
zaaknummer: ARN 26/4193
(gemachtigde: mr.ir. H.J. ter Maat),
en
(gemachtigde: mr. S. Tihouna).
1. Deze uitspraak op het verzoek om een voorlopige voorziening gaat over het besluit van 8 mei 2026, waarin het college een bouwstop en een last onder dwangsom heeft opgelegd met betrekking tot de locatie [adres] in [woonplaats] . Verzoekers hebben bezwaar gemaakt en een verzoek om een voorlopige voorziening ingediend. Zij voeren daartoe een aantal gronden aan.
De voorzieningenrechter wijst in deze uitspraak het verzoek af. Hierna legt de voorzieningenrechter uit hoe hij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft. Het oordeel van de voorzieningenrechter heeft een voorlopig karakter en bindt de rechtbank in een (eventueel) bodemgeding niet.
Procesverloop
2. Verzoekers hebben op 4 augustus 2025 een omgevingsvergunning aangevraagd voor het bouwen van een nieuwe recreatiewoning zonder kelder op de locatie [adres] in [woonplaats] . Bij besluit van 8 augustus 2025 is deze omgevingsvergunning verleend. De sloop van de bestaande recreatiewoning is eind januari 2026 voltooid en de aannemer is in februari 2026 gestart met de bouw van de nieuwe recreatiewoning.
De toezichthouder heeft op 6 mei 2026 een controle uitgevoerd en heeft geconstateerd dat verzoekers zonder omgevingsvergunning een kelder bouwen (2,5 meter hoog en 65 m2 groot) onder de in aanbouw zijnde recreatiewoning. De toezichthouder heeft de werkzaamheden mondeling stilgelegd op 6 mei 2026 rond 15.45 uur.
Bij bestreden besluit van 8 mei 2026 heeft het college verzoekers een bouwstop opgelegd. Deze bouwstop ziet op alle (bouw)werkzaamheden die worden uitgevoerd aan het recreatieverblijf/de kelder.
Om te voorkomen dat verzoekers verder gaan met bouwen, heeft het college verzoekers een last onder dwangsom opgelegd. Deze dwangsom bedraagt € 10.000,- ineens. Dit is tevens het maximum bedrag.
Verzoekers hebben bezwaar gemaakt en een verzoek om een voorlopige voorziening ingediend.
De voorzieningenrechter heeft het verzoek op 1 september 2026 op zitting behandeld. Hieraan hebben deelgenomen: verzoekster [verzoeker 1] , de gemachtigde van verzoekers, de gemachtigde van het college en [persoon] , toezichthouder.
Beoordeling door de voorzieningenrechter
Is het bezwaar ontvankelijk?
3. Het college vraagt zich af of er sprake is van een ontvankelijk bezwaar. Verzoekers hebben hun bezwaarschrift gericht aan het college, maar hebben het postadres van de Omgevingsdienst gebruikt. Het college is pas maanden later, na ontvangst van de gronden, op de hoogte geraakt van het bezwaarschrift van verzoekers. Het bezwaarschrift is niet via de officiële weg ingediend. Het college merkt daarbij op dat van een professioneel gemachtigde mag worden verwacht dat hij het bezwaarschrift naar het juiste adres stuurt.
4. De voorzieningenrechter stelt vast dat verzoekers op 13 mei 2026 een voorlopig bezwaarschrift hebben ingediend. Dit voorlopig bezwaarschrift is gestuurd naar het adres dat onder het besluit stond. Dat is het adres van het college. De gemachtigde van verzoekers heeft vervolgens de correspondentie gestuurd naar het adres van de Omgevingsdienst. Naar het oordeel van de voorzieningenrechter zijn er onvoldoende aanknopingspunten om te denken dat het voorlopige bezwaarschrift door verzoekers naar het verkeerde adres is gestuurd, maar dit kan in bezwaar nader worden uitgezocht, evenals de vraag of van de Omgevingsdienst kon worden verwacht het bezwaar naar het goede adres door te zenden, als het naar het verkeerde adres was verzonden. Voor nu zal de voorzieningenrechter overgaan tot een inhoudelijke beoordeling van het verzoek om een voorlopige voorziening.
Is er een spoedeisend belang?
5. Indien tegen een besluit bij de bestuursrechter beroep is ingesteld dan wel, voorafgaand aan een mogelijk beroep bij de bestuursrechter, bezwaar is gemaakt of administratief beroep is ingesteld, kan de voorzieningenrechter van de bestuursrechter die bevoegd is of kan worden in de hoofdzaak, op verzoek een voorlopige voorziening treffen indien onverwijlde spoed, gelet op de betrokken belangen, dat vereist.
6. Tussen partijen is in geschil of er sprake is van een spoedeisend belang bij het treffen van een voorlopige voorziening. Verzoekers stellen dat zij de recreatiewoning willen gaan bewonen, maar dat dit door de bouwstop voorlopig niet mogelijk is. Zij wonen noodgedwongen met kleine kinderen in een stacaravan op het terrein. Deze situatie kunnen zij niet lang meer volhouden. Het college weerspreekt dat er sprake is van een spoedeisend belang omdat permanente bewoning van de recreatiewoning niet is toegestaan.
7. In het feit dat het college de bouw van de recreatiewoning heeft stil gelegd en contact/overleg tussen partijen tot nu toe nog geen oplossing heeft geboden, ziet de voorzieningenrechter een voldoende spoedeisend belang aan de zijde van verzoekers.
Wat is het toetsingskader?
8. Uit artikel 5.1, eerste lid, onder a, van de Omgevingswet (Ow) volgt dat het verboden is zonder vergunning een omgevingsplanactiviteit te verrichten. Op grond van het tweede lid, onder a, is het verboden zonder vergunning een bouwactiviteit te verrichten.
Op grond van artikel 22.26 van het omgevingsplan van de gemeente Ede is het verboden om zonder omgevingsvergunning een bouwactiviteit te verrichten en het te bouwen bouwwerk in stand te houden en te gebruiken.
Is er sprake van een overtreding?
9. Het college stelt zich op het standpunt dat er sprake is van (de bouw van) een kelder onder de recreatiewoning. Een kelder onder de recreatiewoning is niet toegestaan en is ook niet vergund. Het college verwijt verzoekers calculerend gedrag omdat zij weten dat een kelder niet is toegestaan, zij hebben immers eerder een bouwplan mét een kelder ingediend dat is afgewezen omdat een kelder niet was toegestaan. Er is sprake van een overtreding en de bouwstop en last onder dwangsom zijn daarom terecht opgelegd.
10. Verzoekers betwisten dat er sprake is van het bouwen van een kelder onder de recreatiewoning en van calculerend gedrag. Er is geen kelder aangevraagd - dus evenmin vergund - en verzoekers willen ook geen kelder. Er is slechts een ruimte aanwezig tussen de begane grondvloer en de fundering van circa 2,5 meter. Bij de aanvraag van de omgevingsvergunning staat helder vermeld dat het peil met 1,5 meter is verhoogd ten opzichte van de bestaande situatie, waardoor ook er ook 1,5 meter hoogteverschil zit tussen het oorspronkelijke maaiveld en de begane grond vloer. Op de gewaarmerkte tekening behorende bij de verleende omgevingsvergunning wordt dat aan de rechterzijde ook duidelijk aangegeven. Dat betekent dat er dus in ieder geval een vergund verschil in hoogte van 1,5 meter tussen de begane grondvloer en het oorspronkelijk maaiveld aanwezig is. Op de bij de verleende omgevingsvergunning behorende tekening staan aan de linkerzijde geen maten bij de afstand tussen de begane grond vloer en de fundering, omdat bij het aanvragen van de vergunning niet duidelijk was hoe diep de ‘harde laag’ zou liggen waarop de fundering moest worden gestort. Uit sonderingsonderzoek kwam naar voren dat die laag op circa 1 meter onder het maaiveld lag. Op die manier is de ruimte van circa 2,5 meter ontstaan tussen de begane grond vloer en de fundering. Verzoekers hebben zich volledig gehouden aan hetgeen is vergund en er is dus geen sprake van een overtreding.
11. De voorzieningenrechter overweegt als volgt. Verzoekers hebben op 28 december 2024 een aanvraag voor een omgevingsvergunning voor het bouwen van een nieuwe recreatiewoning met kelder ingediend. Zij gaven in die aanvraag aan dat zij de woning ‘onzichtbaar’ willen vergroten door een groot deel van de inhoud onder de grond te bouwen. Het college heeft verzoekers te kennen gegeven dat een kelder onder de recreatiewoning niet is toegestaan. Vervolgens hebben verzoekers op 4 augustus 2025 een nieuwe aanvraag voor een omgevingsvergunning voor de bouw van een recreatiewoning zonder kelder ingediend. Ook op de bijbehorende bouwtekening is geen kelder ingetekend. Het college heeft de aangevraagde omgevingsvergunning bij besluit van 8 augustus 2025 verleend.
Verzoekers stellen dat er geen sprake is van een kelder onder de recreatiewoning, maar van een diepe kruipruimte van circa 2,5 meter die is ontstaan door verhoging van het peil met 1,5 meter en een fundering gelegen op harde ondergrond op 1 meter. De voorzieningenrechter volgt de stelling van verzoekers niet. De voorzieningenrechter is het met het college eens dat de ruimte onder de recreatiewoning de kenmerken heeft van een kelder. De ruimte onder de grond is van een aanzienlijke omvang (hoogte en grootte), er is een vloer in deze ruimte gestort waardoor er sprake is van een afgesloten ruimte en de ruimte is te bereiken met een trap.
Ook de stelling van verzoekers dat een kelder impliciet is vergund omdat uit de nieuwe bouwtekening blijkt dat het peil 1,5 meter hoger is en uit de funderingstekening niet blijkt hoe diep de fundering wordt gelegd, volgt de voorzieningenrechter niet. Naar het oordeel van de voorzieningenrechter zegt het peil niets over de vraag of een kelder is vergund. Uit de bouwtekening volgt ook niet dat verzoekers een kelder wilden bouwen onder het (1,5 meter verhoogde) maaiveld. Op de bouwtekening is weliswaar een schets van de fundering opgenomen, maar daaruit blijkt niet dat een kelder met vloer zou worden aangelegd. De tekening van de fundering omvat namelijk alleen een funderingsmuur met voet.
De voorzieningenrechter is daarom voorlopig van oordeel dat er sprake is van een overtreding en dat het college bevoegd is handhavend op te treden door het opleggen van een bouwstop en een last onder dwangsom.
Kan de bouwstop worden opgeheven?
12. De bouwstop is een bijzondere vorm van bestuursdwang om met onmiddellijk handhavend optreden verdere overtreding te voorkomen. Dat betekent volgens vaste rechtspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) dat een bouwstop een ordemaatregel is, waarbij slechts een beperkte belangenafweging aan de orde is. Daarom hoeft bij het opleggen ervan niet te worden onderzocht, gelet op de aard en het doel van die bevoegdheid, of de bouw kan worden gelegaliseerd.
De voorzieningenrechter ziet op dit moment onvoldoende reden om de bouwstop al op te heffen. Gelet op het feit dat eerder een kelder is aangevraagd en is afgewezen en er nu toch een kelder gebouwd wordt, mag het college een permanente oplossing van verzoekers verlangen voordat de bouwstop wordt opgeheven. Of de eisen van het college in dat verband allemaal noodzakelijk zijn, laat de voorzieningenrechter in het midden. Dit punt zal in de bezwaarfase nader besproken moeten worden.
Reeds hierom is er al voldoende reden is om de bouwstop te handhaven. De voorzieningenrechter gaat daarom niet verder in op de vraag of de door verzoekers gewenste permanente bewoning van de recreatiewoning is toegestaan. Zelfs als permanente bewoning van de recreatiewoning zou zijn gedoogd of toegestaan, kan het college de bouwstop in dit geval handhaven totdat op het bezwaar is beslist.
Conclusie en gevolgen
13. De voorzieningenrechter wijst het verzoek af. Voor vergoeding van het griffierecht of een proceskostenveroordeling bestaat geen aanleiding.
Beslissing
De voorzieningenrechter wijst het verzoek om voorlopige voorziening af.
Deze uitspraak is gedaan door mr. G.A. van der Straaten, voorzieningenrechter, in aanwezigheid van A. de Wijse-Hageman, griffier, en wordt openbaar gemaakt door middel van geanonimiseerde publicatie op rechtspraak.nl.
De griffier is verhinderd deze
uitspraak te ondertekenen.
Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op: