202500409/1/R2.
Datum uitspraak: 3 juni 2026
AFDELING
BESTUURSRECHTSPRAAK
Tussenuitspraak met toepassing van artikel 8:51d van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) in het geding tussen:
De Mispelhoef B.V. en anderen, gevestigd in Eindhoven,
appellanten,
en
de raad van de gemeente Eindhoven,
verweerder.
Procesverloop
Bij besluit van 26 november 2024 heeft de raad het bestemmingsplan "Oirschotsedijk-A. Fokkerweg (Groene Corridor)" vastgesteld.
Tegen dit besluit hebben De Mispelhoef B.V. en anderen beroep ingesteld.
De raad heeft een verweerschrift ingediend.
De Mispelhoef B.V. en anderen en de raad hebben nadere stukken ingediend.
De Afdeling heeft de zaak op zitting behandeld op 4 maart 2026, waar De Mispelhoef B.V. en anderen, vertegenwoordigd door [gemachtigde A] en [gemachtigde B], bijgestaan door mr. R. Evens, advocaat in Venlo, en de raad, vertegenwoordigd door mr. A.J.A.P. Peters en drs. F.D.C. van Gils, zijn verschenen.
Na de zitting heeft de raad een nader stuk ingediend. Zoals op de zitting is besproken, is dit stuk al bekend bij De Mispelhoef B.V. en anderen en dient het uitsluitend als illustratie bij de opmerkingen over de aankoop van gronden. Het stuk vormt geen aanleiding tot heropening van het onderzoek.
Overwegingen
Overgangsrecht
1. Op 1 januari 2024 zijn de Omgevingswet en de Invoeringswet Omgevingswet in werking getreden. Op grond van artikel 4.6, derde lid, van de Invoeringswet Omgevingswet blijft op een beroep tegen een besluit tot vaststelling van een bestemmingsplan waarvan het ontwerp vóór het tijdstip van inwerkingtreding van de Omgevingswet ter inzage is gelegd het recht zoals dat gold onmiddellijk vóór dat tijdstip van toepassing tot het bestemmingsplan onherroepelijk is.
Het ontwerpplan is op 21 december 2023 ter inzage gelegd. Dat betekent dat op deze beroepsprocedure het recht, waaronder de Wet ruimtelijke ordening, zoals dat gold vóór 1 januari 2024 van toepassing blijft.
Inleiding
2. Het plan maakt één van de zes deelgebieden van de doorfietsroute "Groene Corridor" in Eindhoven mogelijk. Het plangebied omvat een gedeelte van de weg Oirschotsedijk. Het maakt een fietsbrug mogelijk ter plaatse van de kruising van de Oirschotsedijk met de Anthony Fokkerweg en voorziet in een nieuwe ontsluiting voor de wijk Tegenbosch en het crematorium aan de Anthony Fokkerweg. Als gevolg van het plan kan gemotoriseerd verkeer niet langer via de Anthony Fokkerweg de Oirschotsedijk op rijden.
3. De Mispelhoef B.V. en anderen exploiteren de horecagelegenheid "De Mispelhoef" aan de Oirschotsedijk 9 in Eindhoven. Zij vrezen dat door het plan de bereikbaarheid van de horecagelegenheid aanzienlijk zal verslechteren en de parkeermogelijkheden zullen afnemen. Daarom hebben zij beroep ingesteld tegen de vaststelling van het plan.
Toetsingskader
4. Bij de vaststelling van een bestemmingsplan moet de raad bestemmingen aanwijzen en regels geven die de raad uit het oogpunt van een goede ruimtelijke ordening nodig acht. De raad heeft daarbij beleidsruimte en moet de betrokken belangen afwegen. De Afdeling oordeelt niet zelf of het plan in overeenstemming is met een goede ruimtelijke ordening. De Afdeling beoordeelt aan de hand van de beroepsgronden of het besluit tot vaststelling van het bestemmingsplan in overeenstemming is met het recht. Daarbij kan aan de orde komen of de nadelige gevolgen van het plan onevenredig zijn in verhouding tot de met het plan te dienen doelen.
5. De relevante regels staan in de bijlage bij deze uitspraak. Deze bijlage maakt deel uit van de uitspraak.
Onevenredige aantasting van de bereikbaarheid van De Mispelhoef
6. De Mispelhoef B.V. en anderen betogen dat de bereikbaarheid van De Mispelhoef onevenredig wordt aangetast, waardoor de vaststelling van het plan in strijd is met een goede ruimtelijke ordening. Hierover voeren zij aan dat al het gemotoriseerde verkeer voortaan via de Mispelhoefstraat naar De Mispelhoef moet. De raad heeft volgens De Mispelhoef B.V. en anderen onvoldoende zorgvuldig onderbouwd dat deze straat dit verkeer kan verwerken en dat de reistijd niet onevenredig veel toeneemt. Daarnaast gaat dit verkeer over het naastgelegen bedrijventerrein ‘goederendistributiecentrum Acht’ (GDC Acht) om De Mispelhoef te bereiken. Deze route is aanzienlijk minder aantrekkelijk dan de route over de Oirschotsedijk en zorgt voor opstoppingen, omdat al het verkeer naar GDC Acht en De Mispelhoef nu over hetzelfde kruispunt moet.
6.1. De raad stelt dat de gevolgen van het plan beperkt blijven. Voor het plan is een mobiliteitstoets en een analyse van reistijden gemaakt om de invloed van het plan op de bereikbaarheid van De Mispelhoef te onderzoeken. Op basis van deze stukken concludeert de raad dat de gevolgen voor de bereikbaarheid van De Mispelhoef beperkt zijn.
6.2. De Afdeling stelt vast dat het plan ervoor zorgt dat het voor gemotoriseerd verkeer niet langer mogelijk is om vanaf de Anthony Fokkerweg via de Oirschotsedijk naar De Mispelhoef te rijden. Daardoor moet autoverkeer vanaf de Anthony Fokkerweg nu via de afslag naar De Schakel over GDC Acht naar De Mispelhoef rijden. Vanaf de andere kant is De Mispelhoef bereikbaar via de Dirk Noordhoflaan. Dit verkeer komt bij elkaar op de rotonde op de Mispelhoefstraat en rijdt via deze straat naar De Mispelhoef.
De Mispelhoefstraat dient ter ontsluiting van De Mispelhoef en verschillende bedrijven op GDC Acht. Daarnaast maakt de derde Hoogwaardig Openbaar Vervoerlijn (HOV-3) gebruik van de straat. Deze buslijn dient onder andere ter ontsluiting van Brainport Industries Campus 1 (BIC 1).
Zoals De Mispelhoef B.V. en anderen stellen, is de bereikbaarheid van De Mispelhoef uit andere richtingen al door verschillende andere besluiten beperkt, maar de Afdeling gaat in deze uitspraak alleen in op de gevolgen voor de bereikbaarheid van De Mispelhoef door dit plan.
7. De raad heeft zijn afweging over de wegcapaciteit van de Mispelhoefstraat gebaseerd op het memo "Mobiliteitstoets Groene Corridor" van RHO Adviseurs van 19 oktober 2023 (Mobiliteitstoets). Hierin is de Mispelhoefstraat omschreven als een weg met twee rijstroken waarvoor een maximumsnelheid van 50 kilometer per uur geldt. Volgens de richtlijnen van Duurzaam Veilig kan de weg tussen de 6.000 en 15.000 motorvoertuigen per etmaal (mvt/etm) vlot en veilig verwerken. Het aantal vervoersbewegingen op de weg is in 2019 geraamd op 5.000 mvt/etm. In 2030 zal dit aantal door verschillende ontwikkelingen, waaronder de afsluiting van de Oirschotsedijk, naar verwachting tot ongeveer 4.000 mvt/etm zijn afgenomen. De Mobiliteitstoets concludeert dat de Mispelhoefstraat het aantal vervoersbewegingen in de toekomst goed kan verwerken.
In de Mobiliteitstoets wordt ook gesteld dat de doorstroming van het verkeer op de Anthony Fokkerweg beter zal worden, omdat het kruispunt bij de Oirschotsedijk komt te vervallen. Er komt weliswaar een nieuwe kruising ter ontsluiting van de wijk Tegenbosch en het crematorium, maar doordat slechts een kleine groep weggebruikers van deze kruising gebruik zal maken, zal deze een minimale impact op de doorstroom hebben.
7.1. Naar het oordeel van de Afdeling kon de raad zich baseren op de Mobiliteitstoets voor het standpunt dat de Mispelhoefstraat de verkeersdruk goed aan kan. De Mispelhoef B.V. en anderen hebben de conclusies uit deze toets niet weerlegd. Ook hebben zij niet aannemelijk gemaakt dat de toename van de verkeersintensiteit op de Anthony Fokkerweg zo groot zal zijn met ook alle gevolgen van dien voor de verkeersdruk op de Mispelhoefstraat, dat de raad zich om die reden niet kon baseren op de conclusies uit de Mobiliteitstoets.
De Mispelhoef B.V. en anderen voeren nog aan dat de Mobiliteitstoets onvoldoende rekening houdt met toekomstige ontwikkelingen. Zij wijzen hierbij op de aanleg van BIC 2, 3 en 4 die ook via HOV-3 bereikbaar moeten worden, waardoor het aantal verkeersbewegingen van bussen op de Mispelhoefstraat zal toenemen.
Uit de stukken blijkt dat alleen van BIC 2 bekend is dat deze met bussen via HOV-3 ontsloten wordt. Naar het oordeel van de Afdeling heeft de raad gemotiveerd dat deze ontsluiting niet leidt tot een onevenredige toename van de verkeersdruk op de Mispelhoefstraat. Hierbij is relevant dat blijkens de Mobiliteitstoets het aantal verkeersbewegingen op de Mispelhoefstraat als gevolg van dit plan ruim beneden de maximaal te benutten capaciteit blijft, zodat een eventuele grotere toename van busverkeersbewegingen door de ontsluiting van BIC 2 via HOV-3 dan nu voorzien wordt, niet tot problemen zal leiden. Over de ontsluiting van BIC 3 en 4 via HOV-3 heeft nog geen besluitvorming plaatsgevonden, zodat de verkeersgevolgen als gevolg hiervan niet betrokken hoefden te worden in dit plan.
8. De raad heeft in de plantoelichting ook beschreven wat de gevolgen zijn voor de reistijden vanuit verschillende locaties naar De Mispelhoef. Beschreven is dat de reistijd naar De Mispelhoef met zo’n twee tot vijf minuten toe zal nemen als gevolg van het plan. Het memo "Reistijd analyse kruising HOV-3 met Groene Corridor-Eindhoven (september 2024)" (Reistijdanalyse) van DTV van 7 oktober 2024, die de raad heeft op laten stellen voor de kruising van HOV-3 met de Groene Corridor, bevestigt deze conclusie.
8.1. Voor zover De Mispelhoef B.V. en anderen aanvoeren dat de reistijden in de spits veel langer zijn dan de raad in de plantoelichting stelt, hebben zij niet aannemelijk gemaakt dat dit ook zo is. De enkele opmerking dat uit eigen meting blijkt dat de reistijd langer is in de spits, geeft geen aanleiding om te oordelen dat reistijden in de plantoelichting ondeugdelijk zijn onderzocht. Bovendien blijkt uit de Reistijdanalyse dat het verschil in reistijd in spits- en daluren minimaal is, wat de raad als bevestiging van de eigen analyse mocht beschouwen. De raad heeft voldoende gemotiveerd dat de reistijd met niet meer dan enkele minuten toe zal nemen.
9. De Mobiliteitstoets en de analyse van de reistijden laten zien dat het plan de bereikbaarheid van De Mispelhoef beperkt. Ook heeft het plan als gevolg dat bezoekers van de horecagelegenheid die vanaf de Anthony Fokkerweg komen voortaan via het bedrijventerrein GDC Acht moeten rijden. Er zijn dus enige nadelige gevolgen voor De Mispelhoef, maar de raad mocht naar het oordeel van de Afdeling een groter belang hechten aan de realisatie van de Groene Corridor en de fietsbrug over de Anthony Fokkerweg dan aan het belang dat De Mispelhoef heeft aan een ongewijzigde bereikbaarheid. De Groene Corridor vormt immers een onderdeel van een goed fietsnetwerk in de gemeente, een algemeen belang dat de raad zich heeft aangetrokken.
Overigens wijst de Afdeling erop dat de raad heeft benadrukt dat de gevolgen van de afsluiting worden geëvalueerd, waarbij ook wordt gekeken naar de impact van de afsluiting op de bereikbaarheid van De Mispelhoef. Ook heeft de raad toegelicht dat het verblijfsklimaat bij De Mispelhoef door het plan verbetert, omdat overig gemotoriseerd verkeer en vrachtverkeer vanaf GDC Acht niet langer langs De Mispelhoef kan rijden. De raad heeft de nadelige gevolgen voor De Mispelhoef B.V. en anderen daarom voldoende meegewogen in zijn belangenafweging en niet onevenredig hoeven achten in verhouding tot de doelen die met het plan zijn gediend.
10. Voor zover De Mispelhoef B.V. en anderen aanvoeren dat de tegemoetkomingen die de raad aan hen heeft gedaan, zoals de mogelijkheden om het terras uit te breiden en extra parkeerruimte te creëren niet concreet genoeg zijn om de nadelige gevolgen van het plan te compenseren, overweegt de Afdeling als volgt. De raad heeft toegelicht dat deze onderwerpen weliswaar benoemd zijn omdat ze voor De Mispelhoef een meerwaarde hebben, maar niet bedoeld zijn om aldus te kunnen oordelen dat het plan geen onevenredige gevolgen voor De Mispelhoef B.V. en anderen zal hebben.
Het is de Afdeling niet gebleken dat het plan zonder deze tegemoetkomingen onevenredig nadelige gevolgen heeft voor De Mispelhoef B.V. en anderen, zoals ook blijkt uit overweging 9. De Afdeling zal dan ook niet ingaan op het betoog dat de tegemoetkomingen niet concreet genoeg zijn.
11. De Mispelhoef B.V. en anderen betogen verder nog dat de raad niet voldoende heeft onderzocht of er alternatieven zijn die minder verstrekkende gevolgen hebben voor de bereikbaarheid, zoals met name de mogelijkheid om de onverharde weg die van de Anthony Fokkerweg richting de horecagelegenheid loopt, open te stellen voor gemotoriseerd verkeer.
11.1. De raad heeft naar het oordeel van de Afdeling voldoende onderbouwd dat er geen redelijke alternatieven zijn. Het voorstel van De Mispelhoef B.V. en anderen om de onverharde weg die van de Anthony Fokkerweg richting de horecagelegenheid loopt open te stellen voor gemotoriseerd verkeer is bekeken. Brabants Landschap, die eigenaar is van de weg, wil hier echter niet aan meewerken. Ook het voorstel om eenrichtingsverkeer toe te staan vanaf de Oirschotsedijk naar De Mispelhoef, acht de raad niet gewenst. Dat zou betekenen dat het kruispunt met de Anthony Fokkerweg zou blijven bestaan en de voordelen die opheffing van dat kruispunt voor de verkeersdoorstroom heeft niet door zouden gaan.
Parkeervoorzieningen
12. De Mispelhoef B.V. en anderen betogen dat de raad de parkeer voorziening op de groenstrook voor De Mispelhoef ten onrechte niet meer als zodanig in het plan heeft bestemd. Op drukke momenten wordt deze strook gebruikt als parkeervoorziening wanneer er niet voldoende parkeervoorzieningen op het eigen terrein van De Mispelhoef zijn. Er is geen reden om aan te nemen dat dit legale gebruik op afzienbare termijn zal worden beëindigd.
12.1. In beginsel moet legaal bestaand gebruik als zodanig in het bestemmingsplan worden bestemd. Indien nieuwe planologische inzichten daartoe aanleiding geven en het belang bij de beoogde nieuwe bestemming zwaarder weegt dan de gevestigde rechten en belangen, kan uit het oogpunt van een goede ruimtelijke ordening daarvan worden afgezien. In dat geval kan het bestaande legale gebruik onder het overgangsrecht worden gebracht als de raad aannemelijk maakt dat het gebruik op termijn zal worden beëindigd. Met het overgangsrecht wordt namelijk beoogd een tijdelijke situatie te overbruggen.
12.2. De groenstrook voor De Mispelhoef had in het bestemmingsplan "Kapelbeemd - GDC-Zuid 2021" de bestemming "Groen". Onder deze bestemming wordt volgens artikel 8.1 van de planregels mede de daarbij behorende parkeervoorzieningen verstaan. De strook heeft in het nieuwe bestemmingsplan "Oirschotsedijk-A. Fokkerweg (Groene Corridor)" ook de bestemming "Groen", alleen is niet langer in de planregels geregeld dat daaronder ook de daarbij behorende parkeervoorzieningen wordt verstaan.
12.3. Zoals de raad terecht stelt, was het weliswaar toegestaan om onder het bestemmingsplan "Kapelbeemd - GDC-Zuid 2021" op gronden binnen de bestemming "Groen" te parkeren, maar alleen voor zover dat hoort bij het gebruik dat in de bestemmingsomschrijving is vermeld. De groenstrook is verder ook niet ingericht als parkeervoorziening. Het gebruik van de groenstrook als (overloop-)parkeerterrein ten behoeve van De Mispelhoef was dus ook niet in overeenstemming met het bestemmingsplan "Kapelbeemd - GDC-Zuid 2021". Het ontbreken van de mogelijkheid om op deze strook te parkeren in het nieuwe bestemmingsplan, kan daarom niet beschouwd worden als een bestaand legaal gebruik dat onder het overgangsrecht wordt gebracht.
Voor zover De Mispelhoef B.V. en anderen aanvoeren dat de raad had moeten onderzoeken of hij met de vaststelling van het plan voldoet aan de parkeerbehoefte stelt de raad naar het oordeel van de Afdeling ook terecht dat het plan niet gaat over de parkeervoorzieningen bij De Mispelhoef en ook geen gevolgen heeft voor de parkeerbehoefte van De Mispelhoef.
Het betoog slaagt niet.
Uitvoerbaarheid
13. De Mispelhoef B.V. en anderen stellen dat het plan niet uitvoerbaar is. Hierover voeren zij aan dat het plan vereist dat de gemeente een stuk grond verwerft waarover het nieuwe fietspad zal lopen. Als geen medewerking wordt verleend, zal de raad het perceel moeten onteigenen, maar niet is aangegeven hoe dit wordt bekostigd. Ook over de nieuw te maken ontsluiting van de weg naar de parkeerplaats van De Mispelhoef heeft de raad niet aangegeven hoe de kosten gedragen zullen worden.
13.1. Bij een beroep tegen een bestemmingsplan kan een betoog over de uitvoerbaarheid van dat plan, waaronder de financieel-economische uitvoerbaarheid, alleen leiden tot vernietiging van het bestreden besluit als de raad redelijkerwijs had moeten inzien dat het plan om financieel-economische of andere redenen op voorhand niet uitvoerbaar is.
13.2. Tijdens de zitting is gebleken dat partijen al in een vergevorderd stadium zijn in de onderhandelingen over de uitruil van percelen, waardoor de raad de grond zou verwerven die hij nodig heeft voor de uitvoering van het plan. Als minnelijke verwerving van de grond niet zou leiden tot het gewenste resultaat, heeft de raad in de plantoelichting aangegeven dat het instrument van onteigening in zal worden gezet. Hierbij is rekening gehouden met de kosten voor de verwerving van gronden. In verband met aanbestedingsgevoelige informatie is de begroting van de daarbij betrokken kosten echter niet openbaar.
De raad heeft ook laten weten dat het de kosten zal dragen van het verplaatsen van de ontsluiting naar de parkeerplaats van De Mispelhoef. Ook deze kosten zijn begroot.
Naar het oordeel van de Afdeling hebben De Mispelhoef B.V. en anderen niet aannemelijk gemaakt dat de raad de middelen ontbeert om het plan uit te voeren. De raad heeft zich daarom op het standpunt kunnen stellen dat er geen redenen zijn waarom het plan redelijkerwijs op voorhand niet uitvoerbaar is. Dit betoog slaagt niet.
Wegbestemmen bouwwerk
14. De Mispelhoef B.V. en anderen betogen dat de raad een bouwwerk ten onrechte opnieuw onder het overgangsrecht heeft gebracht, zonder dat is gemotiveerd of dit bouwwerk zal worden verwijderd. Het gaat daarbij om een bijgebouw bij De Mispelhoef dat voor een klein deel onder de groenbestemming van het nieuwe bestemmingsplan valt.
14.1. Het opnieuw onder het overgangsrecht brengen van bestaande legale bebouwing kan alleen onder bijzondere omstandigheden aanvaardbaar zijn. De raad moet dan aannemelijk maken dat de bebouwing op termijn zal worden verwijderd. Anders moet de raad het bestaande legale bouwwerk planologisch inpassen.
14.2. Het bouwwerk waar De Mispelhoef B.V. en anderen op doelen, valt voor een klein deel, een hoekje, onder dit plan. Voor het grootste deel ligt het bouwwerk binnen de gronden waarvoor het bestemmingsplan "Buitengebied Eindhoven 2023" geldt. Onder het hiervoor geldende bestemmingsplan "Kapelbeemd - GDC-Zuid 2021" was voor dit deel van het bouwwerk ook geen bouwvlak opgenomen.
De raad erkent dat hij het bedoelde deel van het bouwwerk voor een tweede maal onder het overgangsrecht heeft gebracht en als zodanig had moeten bestemmen in het bestemmingsplan "Oirschotsedijk-A. Fokkerweg (Groene Corridor)". Het besluit tot vaststelling van het plan is naar het oordeel van de Afdeling daarom op dit punt in strijd met artikel 3:2 van de Awb.
Bestuurlijke lus
15. Met het oog op een spoedige beslechting van het geschil zal de Afdeling de raad op grond van artikel 8:51d van de Awb opdragen binnen 16 weken na verzending van deze uitspraak het gebrek dat onder 14.2 is geconstateerd te herstellen en hiervoor zo nodig een nieuw besluit te nemen.
16. In de einduitspraak zal worden beslist over de proceskosten en vergoeding van het betaalde griffierecht.
Beslissing
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State:
draagt de raad van de gemeente Eindhoven op om binnen 16 weken na verzending van deze tussenuitspraak:
a. met inachtneming van de overwegingen 14.2 en 15 het daarin omschreven gebrek in het besluit van 26 november 2024 tot vaststelling van het bestemmingsplan "Oirschotsedijk-A. Fokkerweg (Groene Corridor)" te herstellen;
b. de Afdeling en de partijen de uitkomst mee te delen en een eventueel gewijzigd besluit op de wettelijk voorgeschreven wijze bekend te maken en mee te delen.
Aldus vastgesteld door mr. J. Hoekstra, lid van de enkelvoudige kamer, in tegenwoordigheid van mr. M. Scheele, griffier.
w.g. Hoekstra
lid van de enkelvoudige kamer
w.g. Scheele
griffier
Uitgesproken in het openbaar op 3 juni 2026
723-1192
BIJLAGE
Artikel 8.1 van de planregels van bestemmingsplan "Kapelbeemd - GDC-Zuid 2021":
De voor `Groen´ aangewezen gronden zijn bestemd voor:
a. groenvoorzieningen;
b. bermen en beplanting;
c. paden;
d. speelvoorzieningen;
e. geluidwerende voorzieningen;
f. speelvoorzieningen;
g. water en waterhuishoudkundige voorzieningen;
h. beheer en/of zuivering van oppervlakte- en rioolwater;
i. kunstobjecten;
j. ter plaatse van de aanduiding 'specifieke bouwaanduiding -1', een bakhuisje met put;
met daarbij behorende:
k. verhardingen;
l. (ondergrondse) parkeervoorzieningen;
m. bouwwerken, geen gebouwen zijnde;
n. nutsvoorzieningen.
Artikel 3.1 van de planregels van bestemmingsplan "Oirschotsedijk-A. Fokkerweg (Groene Corridor)":
De voor `Groen´ aangewezen gronden zijn bestemd voor:
a. groenvoorzieningen;
b. bermen en beplanting;
c. paden;
d. ter plaatse van de aanduiding 'specifieke vorm van groen - kiosk' een uitgiftepunt uitsluitend ten behoeve van de aan Oirschotsedijk 9 gevestigde horecagelegenheid;
e. speel- en recreatieve voorzieningen;
f. water en waterhuishoudkundige voorzieningen;
g. beheer en/of zuivering van oppervlakte- en rioolwater;
h. kunstobjecten;
i. een terras uitsluitend ten behoeve van de aangrenzende horecagelegenheid ter plaatse van de aanduiding 'terras';
met daarbij behorende:
j. nutsvoorzieningen en voorzieningen voor het opwekken van duurzame energie;
k. bouwwerken, geen gebouwen zijnde.