J.V. D. W
Nr. 15.256
Zitting 17 december 1993
Mr. Strikwerda
Conclusie inzake:
1. [eiseres 1]
2. [eiser 2]
tegen
[verweerder]
Edelhoogachtbaar College,
1. Het gaat in dit kort geding om de dubbele verkoop van een woonhuis. [betrokkene 1] verkocht zijn huis aan de [a-straat 1] te [plaats], zowel aan eisers tot cassatie (hierna: [eisers]) als aan verweerder in cassatie (hierna: [verweerder]). De kopers strijden over de vraag wie als eerste het woonhuis heeft gekocht. [eisers] stellen dat zij op 23 februari 1991 volledige overeenstemming omtrent de koop met [betrokkene 1] bereikten. [verweerder] bestrijdt dit en stelt dat hij, voordat [eisers] een koopovereenkomst met [betrokkene 1] hadden gesloten, begin 1992 het huis heeft gekocht.
2. Op 18 februari 1992 hebben [eisers] ten laste van [betrokkene 1] op het huis conservatoir beslag tot levering doen leggen. [verweerder] deed hetzelfde op 21 februari 1992. Het door [verweerder] gelegde beslag werd op 21 februari 1992 te 14.55 uur in de registers ingeschreven. Op dezelfde dag te 15.20 uur heeft [betrokkene 1] het huis aan [eisers] geleverd.
3. Vervolgens hebben [eisers] [verweerder] in kort geding gedagvaard voor de president van de Arnhemse rechtbank en opheffing gevorderd van het door [verweerder] gelegde conservatoire beslag. [verweerder] heeft de vordering bestreden en van zijn kant in reconventie gevorderd dat [eisers] worden veroordeeld tot opheffing van het door hen gelegde conservatoire beslag alsmede tot -- kort gezegd -- medewerking aan de eigendomsoverdracht van het huis aan [verweerder].
4. Bij zijn vonnis van 12 maart 1992 heeft de president zowel in conventie als in reconventie de gevraagde voorzieningen geweigerd. De president overwoog daartoe onder meer dat de stellingen van partijen lijnrecht tegenover elkaar staan; dat niet dan na diepgaand onderzoek kan worden vastgesteld wie het gelijk aan zijn zijde heeft; en dat voor een zodanig onderzoek in kort geding geen plaats is.
5. [verweerder] is van het vonnis van de president in hoger beroep gekomen bij het Gerechtshof te Arnhem. [eisers] stelden incidenteel appel in.
6. Nadat inmiddels op verzoek van [verweerder] een voorlopig getuigenverhoor had plaatsgevonden, waarin onder anderen [betrokkene 1], de verkoper, als getuige was gehoord, heeft het hof bij arrest van 24 november 1992 in het principaal appel het vonnis van de president, voor zover in reconventie gewezen, vernietigd en, opnieuw recht doende, het door [eisers] gelegde conservatoire beslag opgeheven en [eisers] veroordeeld om -- kort gezegd -- medewerking te verlenen aan de eigendomsoverdracht van het huis aan [verweerder], met bepaling dat, bij weigering van [eisers], de uitspraak dezelfde kracht zal hebben als een in wettige vorm opgemaakte akte en de uitspraak in de plaats van die akte zal treden. In het incidenteel appel bekrachtigde het hof het vonnis van de president, voor zover in conventie gewezen. Het hof overwoog onder meer dat op grond van de getuigenverklaringen voorshands moet worden aangenomen dat de koopovereenkomst tussen [verweerder] en [betrokkene 1] eerder is gesloten dan die tussen [eisers] en [betrokkene 1] en dat, op grond van art. 3:298 BW, het oudste recht op levering van [verweerder] dan ook voorgaat op het recht van [eisers]
7. [eisers] zijn tegen het arrest van het hof (tijdig) in cassatie gekomen met drie middelen. [verweerder] is in cassatie niet verschenen.
8. Middel I keert zich tegen de waardering door het hof van de getuigenverklaringen. Met name wordt het hof verweten de verklaring van de in de contra-enquête gehoorde getuige [getuige] niet in zijn overwegingen te hebben betrokken.
9. Het middel is m.i. tevergeefs voorgesteld. De waardering van getuigenbewijs is voorbehouden aan de rechter die over de feiten oordeelt. Deze is niet gehouden te motiveren waarom hij al dan niet geloof hecht aan de verklaringen van een getuige. Vgl. HR 25 oktober 1935, NJ 1936, 616 en HR 4 november 1966, NJ 1967, 13 in verband met art. 1945 (oud) BW. Zonder nadere motivering is het oordeel van het hof ook niet onbegrijpelijk: kennelijk heeft het hof aan de verklaring van de getuige [getuige] weinig gewicht toegekend tegenover de uitgebreide verklaringen van de twee direct bij het geval betrokken getuigen [betrokkene 1] en [betrokkene 2] (de vader van partij [eiseres 1] die de onderhandelingen namens [eisers] had gevoerd).
10. Middel II klaagt over de door het hof. in het principaal appel gegeven voorziening met betrekking tot de eigendomsoverdracht van het huis door [eisers] aan [verweerder]. Het middel strekt ten betoge dat deze voorziening in strijd is met het beginsel dat voorlopige beslissingen geen nadeel mogen toebrengen aan de zaak ten principale, aangezien de door het hof getroffen voorziening tot gevolg heeft dat [eisers] hun recht op teruglevering ex art. 3:298 BW verliezen, indien in de bodemprocedure mocht blijken dat [eisers] wel een ouder of sterker recht kunnen laten gelden dan [verweerder].
11. Dit betoog faalt naar mijn oordeel. Het miskent vooreerst dat het voorschrift van art. 292 Rv. ("De beslissingen bij voorraad brengen geen nadeel toe aan de zaak ten principale") zich niet richt tot de rechter in kort geding, doch tot de rechter die van het bodemgeschil kennis neemt. Zie HR 10 januari 1958, NJ 1958, 78 nt. LLHA. Zie voorts F.M.J. Jansen, in: Burgerlijke Rechtsvordering, losbl., Boek I, titel 3, afd. 18, aant. 2 sub c en d. Bovendien is de omstandigheid dat de gevolgen van een in kort geding getroffen voorziening in feite niet meer herstelbaar zullen zijn, geen beletsel voor de rechter in kort geding om een zodanige voorziening te treffen, indien het spoedeisend karakter aanwezig is en de gevraagde voorziening door een billijke afweging van de belangen van partijen gerechtvaardigd wordt. Zie HR 8 februari 1946, NJ 1946, 166 en voorts Hugenholtz/Heemskerk, Hoofdlijnen van Nederlands Burgerlijk Procesrecht, 16e dr. (1991), p. 126 en Jansen, t.a.p., aant. 2 sub b.
12. Waar het middel stelt dat [eisers] ten gevolge van de door het hof getroffen voorziening hun recht op teruglevering ex art. 3:298 BW verliezen, wordt kennelijk gedoeld op een reeds in de feitelijke instanties aan de orde gestelde passage uit de parlementaire geschiedenis van dat artikel:
"Wordt door de schuldenaar vrijwillig zijn verbintenis of veroordeling tot levering voldaan, dan kan het onderhavige artikel niet aan de geldigheid van deze levering in de weg staan. Wat dan tussen de beide gerechtigden onderling geldt, wordt in deze situatie ook niet langer door dit artikel bepaald, maar door de vraag of degene aan wie geleverd werd, door de andere schuldeiser kan worden aangesproken tot schadevergoeding wegens onrechtmatige daad".
Zie Reehuis/Slob, PG Inv. boeken 3, 5 en 6, boek 3, p. 1396, MvT Inv. Het eerste gedeelte van deze passage ziet niet op de rechtsverhouding tussen de kopers. Met "de schuldenaar" wordt immers gedoeld op degene jegens wie de kopers een recht op levering hebben, i.c. derhalve [betrokkene 1]. De gewraakte voorziening van het hof betreft de eigendomsoverdracht door [eisers] aan [verweerder]. Het verschil is dat in de verhouding tussen [eisers] en [betrokkene 1] enerzijds en in de verhouding tussen [verweerder] en [betrokkene 1] anderzijds de rechtsgeldigheid van de titel (de koopovereenkomst) niet in geschil is, terwijl in de verhouding tussen [eisers] en [verweerder] de titel van eigendomsoverdracht (wie heeft het oudste recht op levering jegens [betrokkene 1]?) wel in geschil is. Dit betekent dat de verandering welke de door het hof gegeven voorziening in de eigendomstoestand teweeg brengt geen definitief karakter draagt. Mocht immers in het bodemgeding geoordeeld worden dat niet het recht van [verweerder], maar het recht van [eisers] op levering voorgaat, dan blijkt dat aan de eigendomsovergang van [eisers] op [verweerder] de rechtsgrond is ontvallen en dat er dus van een eigendomsovergang van [eisers] op [verweerder] geen sprake is geweest. Vgl. HR 2 december 1966, NJ 1967, 353 nt. JHB. De stelling dat [eisers] ten gevolge van de door het hof getroffen voorziening rechten verliezen is derhalve ongegrond.
13. Middel III voert aan dat het hof bij de veroordeling tot medewerking aan de eigendomsoverdracht had moeten bepalen op welke wijze en/of onder welke voorwaarden dit moet geschieden. Nu kan, stelt het middel, de beslissing zo worden uitgelegd dat [eisers] gehouden zijn aan [verweerder] te leveren zonder dat deze enige koopsom moet betalen.
14. Het middel faalt m.i. Het miskent dat de beslissing van het hof de verplichting van [betrokkene 1] om de door [eisers] betaalde koopprijs te restitueren, alsmede de verplichting van [verweerder] om aan [betrokkene 1] de tussen hen overeengekomen koopprijs te betalen, onverlet laat. Een voorziening strekkende tot kortschakeling van deze verplichtingen buiten [betrokkene 1] om was niet verzocht en behoefde het hof niet ambtshalve te treffen.
15. De conclusie strekt tot verwerping van het beroep.
De Procureur-Generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden,